Razgovarala: Tamara Nikčević
Trijumf Petera Magyara na paralmentarnim izborima u Mađarskoj očito je veoma važan politički događaj ne samo za tu zemlju, nego i za cijeli region. Posebno za Srbiju. Jer ako posljednjih dana čitate i gledate beogradske medije bliske opoziciji i studentima, stičete utisak da je 12. aprila ove godine na izborima u Mađarskoj poražen ne premijer Viktor Orban, nego predsjednik Srbije Aleksandar Vučić.
"Nekoliko je razloga zbog kojih građani Srbije tako reaguju i zbog kojih je opoziciona javnost strasno navijala za Petera Magyara. Ključni je to što je Viktor Orban najznačajnija politička figura u Evropi koja je podržavala Aleksandra Vučića. Ostali evropski lideri se, izuzev djelimično slovačkog premijera Roberta Fica, ograđuju od Vučićeve politike, s pravom je nazivajući nedemokratskom, autoritarnom i neprihvatljivom. Tu je podršku unutar EU Vučić izgubio 12. aprila ove godine", kaže za Politicki.ba profesor Pravnog fakulteta u Novom Sadu i nekadašnji predsjednik Demokratske stranke Bojan Pajtić.
Pored toga, dodaje profesor Pajtić, građane Srbije je pobjeda Petera Magyara obradovala zbog toga što su, konstatujući sličnost u načinu vladanja Viktora Orbana i Aleksandra Vučića, shvatili da se svaki autokrata može pobijediti.
"Nema nepobjedivih diktatora! Vučić ulazi u četrnaestu godinu vladavine, dok je Orban šesnaest godina bio dominantna politička figura u Mađarskoj. Obojica imaju sličan odnos prema medijima, obojica su praktično ukinula medijske slobode, a dijele stav i u odnosu na status i autonomiju univerziteta", kaže Bojan Pajtić.
Orban je manje neuračunljiv
Šta su razlike?
PAJTIĆ: Poznato je da su građani i Mađarske i Srbije na različite nelegalne načine stimulisani da glasaju za vladajuće režime. Ipak, Orban je manje nasilan i manje neuračunljiv, odnosno mnogo je racionalniji od Vučića. Zašto to kažem? Zato što u Mađarskoj nema razbojnika sa čarapama na glavama koji gvozdenim šipkama tuku studente, aktiviste opozicije i novinare. Pored toga, Orban je priznao pobjedu opozicije na lokalnim izborima i predao joj velike gradove, što Vučiću ne pada na pamet. Orban nije 'uvozio' glasače iz Vojvodine, iz Rumunije i Slovačke kako bi glasali na izborima u Budimpešti kao što to Vučić čini sa biračima koje protivzakonito dovodi iz Bosne i Hercegovine i Crne Gore da bi za njega glasali na lokalnim izborima u Srbiji. Orban je, dakle, u tom smislu racionalniji, uravnoteženiji i nenasilniji autoritarni vladar od Vučića.
Ne bi trebalo zaboraviti ni to da je Savez vojvođanskih Mađara (SVM), kao najveća stranka mađarske nacionalne zajednice u Srbiji, sa Vučićem u koaliciji praktično od dolaska na vlast Srpske napredne stranke; istovremeno, u izuzetno bliskim odnosima je i sa Orbanovim Fidesom - do mjere da bi se mogli nazvati svojevrsnom ekspoziturom stranke mađarskog premijera. I tom smislu su opoziciono orijentisani građani Srbije poraz Viktora Orbana vidjeli i kao poraz jednog od najvažnijih koalicijalnih partnera Aleksandra Vučića.
SVM je bio u koaliciji sa Vašom Demokratskom strankom. Mađari su u međuvremenu ušli u savez sa naprednjacima, objašnjavajući da manje brojni narodi uvijek moraju biti dio vlasti. Zašto Vam smeta koalicija Mađara sa naprednjacima?
PAJTIĆ: Prvo, besmislena je teza da bi predstavnici nacionalnih zajednica trebalo da budu dio svake vlasti. To su izmislili etno-biznismeni, koji, zarad ličnog interesa, ponavljaju da je dobro biti u vlasti makar i sa crnim đavolom. Uostalom, niti su sve manjinske stranke u Srbiji na vlasti, niti je to slučaj sa partijama manje brojnih naroda u državama regiona. Bilo bi logičnije postaviti pitanje srodnosti politika. Da podsjetim: Vučićevi naprednjaci iznikli su iz Srpske radikalne stranke Vojislava Šešelja, iz te izrazito šovinističke partije, koja je devedesetih godina prošloga vijeka širila mržnju prema svim nacionalnim manjinama, pa i mađarskoj. Budući da se Vučićevi sljedbenici nikada nisu odrekli radikalskog nasređa, naprotiv, teško je upoređivati saradnju Saveza vojvodinskih Mađara sa Vučićem i nekada sa Demokratkom strankom, koja je multinacionalna, otvorena i građanska.
Sa druge strane, ne smijemo zaboraviti da je mađarska zajednica u Vojvodini u ogromnom procentu glasala za Viktora Orbana i zbog toga što je njegova vlada državljanstvo Mađarske dala građanima u Vojvodini koji govore mađarskim jezikom. Time su oni dobili mogućnost da žive i rade u državama Europske unije. Viktor Orban je za Mađare u Srbiji zaista učinio nešto dobro i konkretno; za razliku od Vučica, koji ništa nije učinio za Srbe u Srbiji, osim za one Srbe koji su uz njega.
Nema značajnih promjena
Očekujete li promjenu mađarske politike prema Srbiji?
PAJTIĆ: Ne verujem da će se bilo šta značajno promijeniti u odnosu Petera Magyara prema mađarskoj nacionalnoj zajednici u Srbiji, ali očekujem drugačiju politiku Budimpešte prema režimu u Beogradu. Tim prije što je, nekoliko sati nakon završetka izbora u Mađarskoj, Vučić iskoristio priliku da se posvađa sa budućim mađarskim mandatarom, pokazujući na taj način koliko su mu važni interesi države koju predstavlja. Konačno, Vučić je povukao još jedan potez bez presedana: podržao je, naime, Orbanovu sranku na izborima, iako je Tisza, partija Petera Magyara, članica EPP-a, skupine unutar Evropskog parlamenta kojoj pripada njegova Srpska napredna stranka, ne i Orbanov Fidesz.
Vučić konstantno čini štetu državi čiji je predsjednik, uglavnom motivisan ličnim interesima.
Nadam se da ćemo uskoro saznati kojim.
