Ponovno iscrtavanje granica na osnovu etničkih i sektaških linija otvorilo bi Pandorinu kutiju. Balkan je već prošao kroz talas promjena granica tokom 1990-ih. Tokom ovog perioda, više od 100.000 ljudi je umrlo, a milioni su raseljeni.
Piše: Luke Coffey
Kada se razmatra sigurnost i stabilnost Evrope, prva stvar koja pada na pamet je ruska invazija na Ukrajinu. Uostalom, to je najveće izbijanje rata u Evropi od 1940-ih.
Međutim, oko 1.000 kilometara jugozapadno od linija fronta u Ukrajini, sprema se još jedna evropska sigurnosna kriza.
Region Balkana u jugoistočnoj Evropi podložan je nestabilnosti. Suočava se sa mnogim ekonomskim izazovima. Etničke, vjerske i sektaške razlike ostaju izvor trvenja u društvu. I u dobru i zlu, takođe je podložan uticaju spoljnih aktera; Rusija, SAD, Kina i Turska, između ostalih, imaju interese i imaju uticaj u regionu.
Nakon nekoliko krvavih sektaških ratova 1990-ih, nakon raspada Jugoslavije, Evropljani i Amerikanci uspjeli su stabilizirati regiju kroz niz mirovnih operacija. Geopolitička situacija na Balkanu je od tada ostala stabilna, ali krhka. Do sada nije bilo ozbiljne prijetnje nestabilnosti.
Balkan je dobar primjer nezavršenog posla Evrope u pogledu evroatlantskih integracija. Djelimično bi to mogao biti izvor trenutnih poteškoća u regionu. Hrvatska i Slovenija su u EU i NATO-u. Sjeverna Makedonija, Albanija i Crna Gora su u NATO-u, ali ne i u EU. Kosovo teži članstvu i u EU i u NATO. Srbija ostaje čvrsto u ruskoj sferi uticaja, služeći kao uporište Moskve u regionu, ali povremeno šalje signale da se želi približiti EU.
Ali možda najkompliciranija, ali i konsekventna država u regionu je Bosna i Hercegovina. Iako je započela formalne procese za pristupanje i EU i NATO-u, postignut je mali napredak. Poput svojih susjeda, suočava se s mnogim društvenim i ekonomskim izazovima i, kao što možete očekivati, ovi izazovi su pogoršani sektaškim podjelama unutar zemlje koje podstiču one izvan nje.
U Bosni i Hercegovini, dva poddržavna entiteta nastala su kao rezultat Dejtonskog sporazuma nakon građanskog rata 1990-ih: etnički bosanska i hrvatska Federacija Bosne i Hercegovine i etnički srpska Rs. Lider potonjeg Milorad Dodik dugo se zalagao za nezavisnost. Posljednjih godina također je poduzeo korake da podriva legitimne državne strukture Bosne i Hercegovine stvaranjem paralelnih institucija unutar Rs.
Prošlog mjeseca, na primjer, Narodna skupština Rs usvojila je novi izborni zakon, koji se smatra neustavnim, i uspostavila pravni okvir za održavanje referenduma, za koji mnogi strahuju da bi mogao biti iskorišten za buduće glasanje o nezavisnosti. Ne samo da ove mjere potkopavaju državni suverenitet Bosne i Hercegovine, one prijete da unesu nestabilnost na Balkan ugrožavajući uspjeh Dejtonskog sporazuma iz 1995. godine.
Dva predstojeća događaja mogla bi poslužiti kao izgovor za novu nestabilnost u regionu. Prva potencijalna tačka žarišta je nacrt rezolucije o kojem raspravlja Generalna skupština UN-a, a kojom se predlaže da se 11. juli proglasi Međunarodnim danom sjećanja na genocid u Srebrenici. Godine 1995. bosanski Srbi, zajedno sa paravojnim jedinicama iz Srbije, masakrirali su više od 8.000 bosanskih Muslimana u Srebrenici nakon što su UN proglasile grad zaštićenom zonom.
Naravno, Dodik i predsjednik Srbije Aleksandar Vučić žestoko su kritizirali rezoluciju. Ova kritika ljudi kao što je Dodik nije iznenađujuća; postoji mnogo zvaničnika u Rs-u i Srbiji koji umanjuju ono što se dogodilo u Srebrenici 1995. Dodik je rekao da su izvještaji o umiješanosti Srbije u smrt skoro 8.000 bosanskih Muslimana "neistiniti", a da su mnoge žrtve "još žive".
Još više podižući ulog, Dodik je naveo da će, ukoliko Generalna skupština UN usvoji rezoluciju, tražiti sljedeću priliku da se otcijepi od Bosne i Hercegovine. S obzirom na njegovu dosadašnju retoriku po pitanju nezavisnosti Rs, njegove prijetnje treba shvatiti ozbiljno.
Drugo, u Beogradu bi se trebao održati takozvani veliki Vaskršnji sabor Srbije i Rs . Kako se navodi u saopćenju Vlade Srbije, "bit će donijete važne odluke o opstanku srpskog naroda na svojim ognjištima, njegovom ekonomskom napretku, očuvanju srpskog jezika i ćiriličnog pisma i zajedničkog kulturnog naslijeđa".
Politička elita u Srbiji često je raspravljala o svojoj viziji takozvanog "srpskog sveta", u čijem centru je Beograd. Postoji zabrinutost da bi glasanje u Generalnoj skupštini UN-a, u kombinaciji sa organiziranjem takozvane Uskršnje skupštine, moglo uvjeriti Dodika da je pravo vrijeme za proglašenje nezavisnosti od Bosne i Hercegovine i formiranje zajednice sa Srbijom.
Takav potez bi bio poguban za region. Ponovno iscrtavanje granica na osnovu etničkih i sektaških linija otvorilo bi Pandorinu kutiju. Balkan je već prošao kroz talas promjena granica tokom 1990-ih. Tokom ovog perioda, više od 100.000 ljudi je umrlo, a milioni su raseljeni.
Efekti prekrajanja granica Bosne i Hercegovine i Srbije osjetili bi se i drugdje. Ovo je posebno tačno u drugim regionima Balkana, kao što su Kosovo, sa srpskom manjinom, Makedonija, sa svojim etnički albanskim regionima, pa čak i Srbija, sa većinskim muslimanskim regionom Sandžaka i regionom Vojvodine.
Od 1990-ih, međunarodna zajednica je uložila mnogo krvi i novca kako bi osigurala da Balkan ostane miran i stabilan. Čak i zemlje tako daleke poput Argentine, u Latinskoj Americi, Maroka, u sjevernoj Africi i UAE, na Bliskom istoku, godinama su služile kao mirovne snage u regionu.
Sa sadašnjim fokusom međunarodne zajednice na Ukrajinu, Iran, Tajvan i Gazu, ne bi trebalo zanemariti Balkan. U narednih nekoliko sedmica stvari će se tamo početi zagrijavati.
(Autor je stariji analitičar američke nevladine organizacije Hudson Institute. Nalazi se na "crnoj listi" Ruske Federacije.)
