Vodeća pravnica EU: Poništiti odluku o 10 milijardi eura Mađarskoj

Pravna analiza Tamare Ćapete dovodi u pitanje zakonitost odluke iz 2023. godine i otvara mogućnost da Evropska komisija zatraži povrat sredstava.

Evropska komisija trebala bi poništiti odluku iz 2023. godine kojom je Mađarskoj odobreno 10 milijardi eura zamrznutih fondova, ocijenila je viša pravna savjetnica najvišeg suda Evropske unije.

Sud pravde Evropske unije trenutno razmatra tužbu Evropskog parlamenta koji tvrdi da je Komisija prekršila vlastita pravila kada je u decembru 2023. godine odmrzla sredstva Mađarskoj. Ta sredstva bila su prethodno blokirana zbog zabrinutosti u vezi s vladavinom prava.

Zastupnici Evropskog parlamenta optužuju Komisiju za politički oportunizam, tvrdeći da je odluka donesena neposredno prije ključnog samita lidera EU, u trenutku kada je Uniji bila potrebna saradnja mađarskog premijera Viktora Orbána u vezi sa slanjem pomoći Ukrajini.

Pravno mišljenje generalne pravobraniteljice Tamare Ćapete, koje ide u pravcu poništavanja odluke o oslobađanju sredstava, poslužit će sudijama kao smjernica za konačnu presudu koja se očekuje za nekoliko mjeseci. Generalni pravobranioci nisu sudije, već pravni savjetnici koji pomažu sudu u složenim ili presedanskim predmetima.

Mišljenje dolazi u osjetljivom političkom trenutku, jer Viktor Orbán prema anketama zaostaje uoči izbora zakazanih za april. Evropski lideri mjesecima su izbjegavali snažnije pritiske na Budimpeštu ili otvoreno kritikovanje Orbána, uz procjenu u Komisiji i među diplomatama da bi svaki pritisak mogao biti iskorišten u predizbornoj kampanji. Jedan diplomata EU, koji je govorio anonimno, naveo je da pravno mišljenje dolazi u trenutku koji “nije bio potreban” neposredno pred izbore.

Evropska komisija odbila je komentarisati pravno mišljenje. Viktor Orbán također nije komentarisao slučaj po dolasku na samit lidera EU u Belgiji.

Ćapeta u svom mišljenju navodi da je Komisija “pogrešno” primijenila vlastite mehanizme vezane za vladavinu prava kada je odobrila sredstva prije nego što su reforme mađarske vlade bile u potpunosti provedene.

Ona je također istakla da Komisija nije provela “adekvatnu procjenu reformi koje se odnose na nezavisnost” Vrhovnog suda Mađarske i imenovanje sudija Ustavnog suda – dva ključna pitanja za koja je Evropski parlament tvrdio da nisu dovoljno razmotrena.

Generalna pravobraniteljica kritikovala je i nedostatak transparentnosti, navodeći da Komisija nije dala dovoljno obrazloženje za odluku o odmrzavanju sredstava. U saopćenju suda navodi se da Komisija duguje objašnjenje ne samo Mađarskoj, nego i građanima Evropske unije.

Ipak, Ćapeta nije podržala tvrdnje Evropskog parlamenta da je Komisija zloupotrijebila svoja ovlaštenja.

Njemački zastupnik u Evropskom parlamentu i profesor evropskog prava René Repasi izjavio je da bi poništavanje odluke značilo da bi Komisija trebala zatražiti povrat sredstava.

Prema njegovim riječima, ukoliko Mađarska ne bi vratila novac, Komisija bi mogla umanjiti druga sredstva koja Mađarska ima pravo dobiti iz budžeta EU za iznos koji bi bila dužna vratiti.

Konačna presuda Suda EU mogla bi postaviti važan presedan u vezi s ovlaštenjima Evropske komisije pri procjeni kršenja vladavine prava u državama članicama, posebno u okviru regulative koja propisuje stroge uslove vezane za osnovna prava i nezavisnost pravosuđa prilikom dodjele evropskih fondova.

Tokom ročišta u oktobru 2025. godine, Komisija je branila svoju odluku tvrdeći da su tehnički kriteriji i unaprijed definisani koraci vezani za reforme pravosuđa formalno ispunjeni od strane Mađarske, zbog čega je bila obavezna odobriti sredstva.

Međutim, pravno mišljenje generalne pravobraniteljice podržava argumente pravnog tima Evropskog parlamenta da je Komisija trebala šire sagledati sistemske probleme vladavine prava u Mađarskoj i da je pogrešno procijenila ispunjenost ciljeva pravosudnih reformi.

Zastupnik Zelenih u Evropskom parlamentu Daniel Freund ocijenio je da mišljenje predstavlja “oštar ukor Komisiji”. Prema njegovim riječima, ukoliko sud prati ovu pravnu logiku u konačnoj presudi, to bi predstavljalo pobjedu vladavine prava u Evropi.

On je dodao da mišljenje potvrđuje dugogodišnje stavove Evropskog parlamenta da je oslobađanje 10 milijardi eura mađarskoj vladi bilo nezakonito i politički motivisano, uz ocjenu da je Komisija takvom odlukom ugrozila vlastiti kredibilitet.

Freund je poručio da se sredstva EU moraju isplaćivati samo kada korisnici poštuju zakon, evropske vrijednosti i principe vladavine prava, te da Evropska komisija ubuduće mora dosljedno primjenjivati te principe i izbjegavati političke pritiske autoritarnih lidera poput Viktora Orbána.