Nakon godina zastoja u pregovorima i novih geopolitičkih napetosti, građani će 29. augusta odlučiti žele li nastavak puta prema EU.
Građani Islanda će 29. augusta izaći na referendum na kojem će odlučivati da li žele da njihova zemlja pristupi Evropskoj uniji. Odluka o raspisivanju referenduma dolazi u trenutku pojačanih političkih i sigurnosnih napetosti u Evropi, zbog čega se pitanje evropskih integracija ponovo našlo visoko na političkoj agendi ove sjevernoatlantske države.
Ideja o ulasku Islanda u Evropsku uniju nije nova. Ta zemlja je formalni zahtjev za članstvo podnijela u julu 2009. godine, nakon teške finansijske krize koja je snažno pogodila islandski bankarski sektor i ekonomiju. U tom periodu vlasti u Rejkjaviku procijenile su da bi članstvo u EU moglo donijeti veću ekonomsku stabilnost, pristup zajedničkom tržištu i snažniju finansijsku sigurnost.
Pregovori o pristupanju započeli su 2010. godine, a Evropska komisija je ocijenila da Island ima relativno visok nivo usklađenosti sa evropskim zakonodavstvom. Razlog za to bio je i činjenica da je Island već dio Evropskog ekonomskog prostora, što znači da učestvuje u jedinstvenom tržištu EU i primjenjuje značajan dio evropskih propisa.
Uprkos relativno brzom napretku u pregovorima, proces je zaustavljen 2013. godine kada je na vlast došla nova vlada skeptična prema članstvu u EU. Tada je odlučeno da se pregovori zamrznu, a 2015. godine Island je formalno obavijestio evropske institucije da više ne želi da se smatra kandidatom za članstvo, iako ta odluka nikada nije potvrđena referendumom građana.
Jedno od najosjetljivijih pitanja tokom pregovora bilo je upravljanje ribarstvom, koje predstavlja jedan od ključnih sektora islandske ekonomije. Postojala je zabrinutost da bi ulazak u zajedničku ribarsku politiku EU mogao ograničiti nacionalnu kontrolu nad bogatim ribljim resursima u islandskoj ekskluzivnoj ekonomskoj zoni.
Pitanje članstva ponovo je aktuelizirano posljednjih godina, posebno nakon pogoršanja sigurnosne situacije u Evropi i promjena u globalnim političkim odnosima. U islandskoj javnosti sve se češće ističe da bi članstvo u Evropskoj uniji moglo donijeti dodatne sigurnosne garancije, stabilnije ekonomsko okruženje i snažniju političku saradnju sa evropskim partnerima.
Istovremeno, zagovornici evropskih integracija navode i prednosti većeg uticaja u donošenju evropskih odluka koje Island ionako u velikoj mjeri primjenjuje kroz članstvo u Evropskom ekonomskom prostoru. S druge strane, protivnici upozoravaju na moguće posljedice po ribarsku industriju, kao i na gubitak dijela suvereniteta u donošenju ekonomskih i trgovinskih politika.
Predstojeći referendum, zakazan za 29. august, prvi put će omogućiti građanima Islanda da se direktno izjasne o pitanju članstva u Evropskoj uniji, čime bi mogla biti donesena jedna od najvažnijih strateških odluka u savremenoj političkoj historiji te zemlje.
