UPOZORENJA: Evropa ne može ovisiti o američkom plinu

Analiza NUPI-ja i partnerskih instituta upozorava da zamjena ruskog gasa američkim ne predstavlja stvarnu diverzifikaciju izvora.

Uvoz ukapljenog prirodnog gasa (LNG) iz Sjedinjenih Američkih Država u Evropski ekonomski prostor tokom 2025. godine porastao je za 61 posto, dok je u odnosu na 2019. gotovo učestvostručen. Američki LNG sada čini više od 59 posto ukupnog LNG uvoza Evropske unije, te oko 38 posto ukupnog uvoza gasa iz zemalja van Evropskog ekonomskog prostora. Autori upozoravaju da takav trend Evropu izlaže geopolitičkom pritisku, nestabilnosti cijena i riziku od ulaganja u infrastrukturu koja bi mogla postati neiskoristiva u budućnosti.

Ovi zaključci izneseni su u analizi pod nazivom “Europe’s Selective Blindness on Gas: US LNG and the Limits of Supply Diversification”, koju su zajednički pripremili stručnjaci za energetsku politiku iz instituta Clingendael iz Haga, Ecologic Institute iz Berlina i Norveškog instituta za međunarodne odnose (NUPI). Dokument se zasniva na najnovijim podacima o tokovima gasa zaključno sa 31. decembrom 2025. godine i analizira pristup Evropske unije diverzifikaciji snabdijevanja gasom.

Autori posebno upozoravaju na način na koji Evropska unija definiše diverzifikaciju. Evropski parlament je u decembru usvojio zakon o postepenom ukidanju uvoza gasa i nafte iz Rusije. Iako podržavaju ciljeve tog zakona, istraživači upozoravaju da se diverzifikacija u tom aktu praktično svodi na eliminaciju ruskih energenata.

“Diverzifikacija ne može značiti zamjenu jednog dominantnog dobavljača drugim. Evropi je potrebna jasna definicija diverzifikacije i strategija koja odražava današnje geopolitičke realnosti”, naveo je Raffaele Piria, viši saradnik Ecologic Institutea i pokretač istraživanja.

Analiza je objavljena u trenutku pojačanih političkih tenzija unutar NATO-a, nakon američke intervencije u Venecueli i rasta napetosti oko Grenlanda.

“Historijski gledano, intervencije američke vlade na gasnim tržištima radi vršenja pritiska na Evropu smatrane su nezamislivim. U trenutnom geopolitičkom kontekstu, ta pretpostavka je upitna”, dodao je Piria.

Istraživanje donosi i drugačiji pristup tumačenju evropskog gasnog tržišta. Autori tretiraju Norvešku, trenutno najveći izvor gasa za Evropu, kao praktično domaći izvor energije zbog duboke integracije u evropsko energetsko tržište.

“Norveška je efektivno integralni dio zajedničkog energetskog tržišta, obuhvaćena je sličnim pravilima i svoj gas gotovo isključivo prodaje EU ili Ujedinjenom Kraljevstvu”, pojasnio je Kacper Szulecki, profesor istraživač na NUPI-ju.

On dodaje da zbog toga ima smisla govoriti o rastu zavisnosti Evropskog ekonomskog prostora od američkog gasa, naglašavajući da su evropske energetske ranjivosti zajedničke i da ih političari i javnost moraju bolje razumjeti.

Autori upozoravaju i na strukturne probleme LNG-a kao energenta.

“LNG nudi veći potencijal diverzifikacije od gasovoda, ali povećava izloženost Evrope globalnim cjenovnim šokovima kroz spot tržišta, što snažno utiče na veleprodajne cijene gasa i električne energije”, navela je Hannah Lentschig iz Clingendael instituta, dodajući da LNG ima i veće emisije nego gas iz gasovoda.

Istraživači pozivaju Evropsku uniju da diverzifikaciju posmatra kao dio šire strategije energetske sigurnosti.

“Stvarna energetska sigurnost zahtijeva ubrzano ulaganje u domaće obnovljive izvore energije i elektrifikaciju, kako bi se postepeno smanjivala zavisnost od uvoza gasa i nafte, a ne samo mijenjali dobavljači fosilnih goriva”, poručila je Louise van Schaik iz Clingendael instituta.

Istovremeno naglašava da će gas u kratkom i srednjem roku i dalje biti potreban, zbog čega evropski zakonodavci moraju tražiti stvarnu diverzifikaciju kroz različite dobavljače i transportne rute, uz jasne nacionalne planove diverzifikacije.