Glavni razlozi za odbacivanje ideje o razbijanju Bosne i Hercegovine nisu historijski, već moralni i politički. Prihvatanje raspada Bosne bi legitimizirao genocid i etničko čišćenje, što bi predstavljalo opasan presedan za slične kampanje ubijanja i progona.
Piše: Ismet Fatih Čančar
The Spectator je 30. augusta objavio članak profesora prava iz Swansea Andrewa Tettenborna u kojem autor priželjkuje raspad Bosne i Hercegovine. On vjeruje da je ovo prirodan tok događaja, neizbježan kraj "demokratije konja pantomime".
On nije u pravu. Razbijanje Bosne nije siguran putokaz ka održivom miru na Balkanu. Njegov argument je u skladu s akterima srpskog i hrvatskog nacionalizma koji tvrde da je Bosna aberacija bez budućnosti, zbog njenih etničkih razlika i raznolikosti.
Ignoriranje zakona…
Složenost ustavnog i političkog sistema Bosne i Hercegovine, struktura podjele vlasti prema Dejtonskom sporazumu i podjela društva na etnonacionalne grupe su dobro poznata. Evropski sud za ljudska prava (ECHR) presudio je protiv ovog sistema 29. augusta u predmetu Kovačević protiv Bosne i Hercegovine. Sud je identificirao niz sistemskih, institucionalnih diskriminacija koje je potrebno izmijeniti ako Bosna i Hercegovina želi napredovati na euroatlantskom putu.
Kritičari se protive provedbi ove presude, navodeći da će svaka provedba, pa čak i sama pomisao na reformu ili nadogradnju Dejtonskog sporazuma, dovesti do sukoba i raspada BiH. Odbacivanje ovako značajne odluke je drski pokušaj da se umanji značaj presuda međunarodnog suda, u ovom slučaju najviše pravne i pravosudne institucije u Evropi zadužene za sprovođenje i zaštitu osnovnih ljudskih prava.
Mišljenje ECHR-a u slučaju Kovačević protiv Bosne i Hercegovine smrtonosni je udarac u temelje diskriminatornog, etnonacionalnog, nazadno orijentintiranog, nemoralnog društvenog ugovora oličenog u Dejtonskom sporazumu, koji lišava veliki broj bh. stanovnika njihovih osnovnih građanskih prava. To je najveća snaga presude: ona usmjerava Bosnu i Hercegovinu da odbaci sistem koji prava građana podređuje prioritetima tri glavne etničke grupe u zemlji.
Argument da Bosna i Hercegovina ne može postojati ako nije striktno etnički izborni sistem je učmao, razvodnjen izgovor antibosanskih aktera koji dobijaju podršku Moskve i žele državu zadržati zarobljenu u lancima etnonacionalne politike. Alternativa, građanski model za Bosnu i Hercegovinu zasnovan na građanima, zahtijeva više političke volje i resursa, ali je to najbolji put ka funkcionalnoj ustavnoj demokratiji kakvu imaju drugi građani evrope širom kontinenta.
…i činjenice
U pokušaju da se ideja o bosanskohercegovačkom raspadu učini probavljivijom, domaći akteri i međunarodni posmatrači često pokazuju neznanje prema osnovnim historijskim činjenicama. Suprotno tvrdnji da je Bosna i Hercegovina “entitet uspostavljen nakon posredovanja Billa Clintona u Dejtonskom sporazumu 1995. godine”, dejtonska Bosna i Hercegovina svoj kontinuitet izvodi iz Republike Bosne i Hercegovine koja je primljena u Ujedinjene nacije tri gijodine ranije, u 1992 godini. Prije toga stoljećima je bila stabilna evropska država sa granicama definisanim prirodno-geografskim karakteristikama i državnim strukturama. To je bila Bosanska kraljevina u srednjem vijeku, Bosna za vrijeme osmanske vladavine, Corpus separatum za vrijeme Austro-Ugarske Monarhije i jedna od šest republika unutar socijalističke Jugoslavije. Tvrdnja da je različitost Bosne proizvela animozitet prema “historijskim sjećanjima” nema smisla. Njegov civilizacijski prostor i međunarodni subjektivitet su historijske konstante. U Bosni i Hercegovini stoljećima u miru i slozi koegzistiraju različite religije i uvjerenja.
Problemi dolaze iz Srbije i Hrvatske, a ne iz Bosne
Stalni napori za razbijanje Bosne i Hercegovine dolaze uglavnom iz Srbije i Hrvatske, koje su kroz historiju nastojale da anektiraju dijelove njene teritorije. Izvor problema na Balkanu nisu navodno nepomirljive vjerske, etničke i nacionalne razlike među ljudima, već „velikodržavne” ambicije Srbije i Hrvatske.
Nizom presuda međunarodnih sudova nedvosmisleno je utvrđena činjenica da je ratna pljačka i razaranja u Bosni i Hercegovini rezultat političkih projekata Beograda i Zagreba na etnički čiste teritorije. Koristili su i etničke i vjerske faktore da raspiruju međuetničku mržnju, nepovjerenje i nestabilnost, što je kulminiralo masovnim ratnim zločinima, etničkim čišćenjem i genocidom.
Ove ambicije i dalje služe kao politički fokus srpskih i hrvatskih nacionalističkih i secesionističkih aktera, usporavajući tako izgradnju nacije u Bosni. Da bi spasili mir na Balkanu, SAD i EU treba da dignu glas protiv etnonacionalista, koji negiraju genocid i veličaju ratne zločine i njihove počinioce.
Bosna i Ukrajina
Glavni razlozi za odbacivanje ideje o razbijanju Bosne i Hercegovine nisu historijski, već moralni i politički. Prihvatanje raspada Bosne bi legitimizirao genocid i etničko čišćenje, što bi predstavljalo opasan presedan za slične kampanje ubijanja i progona. Takav presedan mogao bi poslužiti i kao moćni pokretač militantne etnokratije na evropskom tlu, koja lako može zauzeti druga žarišta širom kontinenta u potrazi za etnonacionalnom isključivošću. Logika krvi i tla vratila bi Evropu u 1930-te.
Bilo bi licemjerno da demokratski svijet insistira na odbrani demokratskih ideala koji su napadnuti u Ukrajini, a da se dopusti razbijanje Bosne i Hercegovine. Ukrajinska borba je i bošnjačka borba. Secesionistički vođa bosanskih Srba otvoreno je pohvalio i javno nagradio Putina za zločine koje je počinio nad Ukrajincima. Nedavna posjeta članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine Kijevu prenijela je pravu poruku. Kampanja ruske “denacifikacije” Ukrajine je kampanja kroz koju je prošla i Bosna i Hercegovina u svojoj borbi za slobodu i međunarodnu afirmaciju.
Principi pravde i zakonitosti, nepovredivost suvereniteta i teritorijalnog integriteta, poštovanje ljudskih prava i promocija mira i sigurnosti su od presudnog značaja za evropski kontinent. Njih treba braniti u Bosni i Hercegovini.
(Tekst je izvorno objavljen na stranici Peacefare.net)
