Korupcija ne stanuje samo u BiH: Skandal sve više potresa institucije EU

Istraga Evropskog javnog tužioca pokreće sumnje o mogućoj zloupotrebi EU sredstava u vezi sa College of Europe u Brižu i EEAS-om, dok se kredibilitet najviših institucija Unije dovodi u pitanje.

Evropska unija suočava se s novim i potencijalno dalekosežnim skandalom, koji pogađa najviše diplomatske strukture Unije i obrazovne institucije za buduće europske diplomate. Na meti istrage, poznate kao EEAS-gate, našli su se bivša visoka predstavnica EU Federica Mogherini i bivši generalni sekretar Evropske službe za spoljne poslove (EEAS) Stefano Sannino, dok su uključeni i drugi seniori Komisije i EEAS-a. Istraga je izazvala niz ostavki, uključujući Mogherininu na mjestu rektora College of Europe u Brižu, te podigla pitanje kredibiliteta diplomatskog obrazovanja i same administracije EU.

U središtu istrage nalazi se EU-finansirana Diplomatic Academy, zamišljena kao akademija za obuku budućih evropskih diplomata. Projekt je pokrenut 2021. godine, kada je EEAS raspisao javni tender vrijedan 130.000 eura, kasnije dodijelivši College of Europe dodatnih 654.000 eura u obliku stipendija za mlade diplomate, te još 132.000 eura za studiju izvodivosti same akademije. Nekoliko institucija, uključujući European University Institute u Firenci i IE Business School u Madridu, konkurisalo je za vođenje akademije, ali ključan kriterij – obezbjeđenje smještaja za studente – ispunio je samo College of Europe.

Istražitelji sumnjaju da je College imao nepravednu prednost, jer je, prema navodima, kupio zgradu u Brižu vrijednu 3,2 miliona eura neposredno prije objave tendera, iako su tada finansijske mogućnosti bile ograničene. To otvara pitanje eventualnog pristupa povjerljivim informacijama iz EEAS-a, na što su ukazali u OLAF-u, anti-fraud odjelu Evropske komisije.

Za razliku od prethodnih skandala poput Qatargate, ovaj slučaj vodi Evropski javni tužilac (EPPO) sa sjedištem u Luksemburgu, koji ima ovlasti za krivičnu istragu i procesuiranje osumnjičenih u većini zemalja članica EU. EPPO je preuzeo predmet nakon što je OLAF uočio moguće nepravilnosti, a istraga se vodi nezavisno od belgijskog pravosuđa, iako u suradnji s nacionalnim vlastima i belgijskom federalnom policijom. Belgijski sudovi odobravaju mjere poput pretresa i zapljene dokumenata, a istražitelji su planirali akcije mjesecima prije posljednjih racija.

Sannino i Mogherini sada su zvanično osumnjičeni, dok se istraga nastavlja kroz pregled svih relevantnih dokumenata. Postoji mogućnost da se obuhvat istrage proširi na druge učesnike i dodatne tendere koje je EEAS organizovao u vezi sa akademijom. Istraga takođe zahtijeva imenovanje novog rektora College of Europe i novog direktora Sanninove direkcije za Bliski Istok.

Ovaj skandal dovodi u pitanje kredibilitet College of Europe u Brižu, koji je decenijama obrazovao buduće europske diplomate, ali i samog EEAS-a i Evropske komisije. Za EPPO je EEAS-gate značajan test, jer istražuje potencijalnu zloupotrebu sredstava EU na najvišem nivou i otvara pitanje efikasnosti evropskih mehanizama za prevenciju korupcije i nepravilnosti u diplomatiji.

Istraga se u velikoj mjeri temelji na dokumentaciji, javnim tenderima i grantovima, ali i potencijalnom pristupu povjerljivim informacijama od strane osumnjičenih. U narednim sedmicama će se vidjeti da li EPPO proširuje istragu, te da li će još članova visokih diplomatskih i akademskih struktura EU biti uključeno u slučaj.

EEAS-gate tako postaje jedan od najznačajnijih izazova za integritet institucija EU, te signalizira da korupcijske i administrativne sumnje više nisu ograničene na političke elite Parlamenta, već i na same temelje evropske diplomatije i obrazovanja.