Evropa zaoštrava kurs prema Izraelu: Politički zaokreti otvaraju put sankcijama

Pad Orbánove vlasti i potezi Italije mijenjaju odnose unutar EU i pojačavaju pritisak zbog rata u Gazi i situacije na Zapadnoj obali

Izrael se suočava s rastućim političkim pritiskom u Evropi nakon niza događaja koji signaliziraju promjenu odnosa unutar Evropske unije. Pad vlasti Viktora Orbána u Mađarskoj i odluka Italije da suspenduje ključni sporazum o odbrambenoj saradnji smatraju se prekretnicama koje bi mogle otvoriti prostor za nove mjere prema Izraelu, piše Guardian.

Mađarska je godinama bila ključni saveznik Izraela unutar EU, često blokirajući inicijative koje su uključivale sankcije ili oštriju političku reakciju. „Mađarski veto bio je jedina prepreka za usvajanje paketa sankcija protiv nasilnih doseljenika“, upozoravaju analitičari, uz procjenu da bi nova vlast u Budimpešti mogla promijeniti taj pristup.

Očekuje se da bi Evropska unija već u narednom periodu mogla ponovo pokrenuti inicijativu za sankcionisanje manjeg broja ekstremističkih doseljenika na okupiranoj Zapadnoj obali. Iako se takve mjere smatraju simboličnim, njihovo usvajanje moglo bi otvoriti vrata za šire političke i ekonomske poteze.

Dodatni pritisak dolazi iz nekoliko država članica koje traže preispitivanje odnosa EU s Izraelom. U pismu upućenom visokom predstavniku za vanjsku politiku, ministri vanjskih poslova Irske, Španije i Slovenije upozorili su na „nepodnošljive uslove u Gazi i eskalaciju nasilja na Zapadnoj obali“, pozivajući na raspravu o poštivanju obaveza iz sporazuma između EU i Izraela.

Evropska unija je najveći trgovinski partner Izraela i ključni izvor finansiranja kroz istraživačke programe, ali do sada nije uspijevala pretvoriti taj ekonomski utjecaj u snažniji politički pritisak. „Rasprava o polugama pritiska i utjecaja ponovo je na stolu“, ocjenjuju stručnjaci, naglašavajući da bi svaki naredni korak mogao brzo voditi ka dodatnim mjerama.

U tom kontekstu, više od 390 bivših evropskih zvaničnika pozvalo je na djelimičnu ili potpunu suspenziju sporazuma koji reguliše odnose između EU i Izraela. Paralelno s tim, peticija s istim zahtjevom prikupila je više od milion potpisa širom Evropske unije.

Za takvu odluku bila bi potrebna kvalifikovana većina država članica, uključujući podršku ključnih zemalja poput Njemačke ili Italije. Raniji pokušaji da se obustave trgovinski aranžmani nisu dobili potrebnu podršku, ali promjene u političkom raspoloženju, posebno u Italiji, mogle bi utjecati na novi ishod.

Odluka Italije da suspenduje sporazum o odbrambenoj saradnji tumači se kao politička poruka, iako postojeći aranžmani ostaju na snazi. „Riječ je o jasnom upozorenju Izraelu“, navode diplomatski izvori, ističući da je potez rezultat sve većeg pritiska javnosti i promjena u političkom diskursu.

Istovremeno, evropski lideri suočavaju se s rastućim pritiskom birača, jer se rat u Gazi i širi regionalni sukobi sve više doživljavaju kao pitanje koje ima direktne posljedice i po Evropu. „Vanjska politika postala je centralno pitanje za javnost, što nije bio slučaj decenijama“, ocjenjuju politički analitičari.

Dio evropskih zvaničnika upozorava i na rizik po kredibilitet Evropske unije. „Izostanak konkretnih mjera prema Izraelu, uz istovremeno snažne sankcije Rusiji, otvara pitanje dvostrukih standarda i može narušiti međunarodni ugled EU“, navodi se u analizama.

Izrael je u prošlosti uspijevao ublažiti ili blokirati evropske inicijative oslanjajući se na bilateralne odnose s pojedinim državama članicama. Međutim, promjene u političkim odnosima i sve veći trošak takvog savezništva za evropske lidere mogli bi otežati nastavak takve strategije.

Posebno osjetljiv ostaje odnos s Njemačkom, koja i dalje zadržava snažnu podršku Izraelu iz historijskih razloga, iako se i tamo bilježi rast kritičkog javnog mnijenja. „Njemačka neće predvoditi kritike, ali se ton i sadržaj politike postepeno mijenjaju“, ocjenjuju analitičari.

U samom Izraelu, politički i sigurnosni fokus ostaje usmjeren na odnose sa Sjedinjenim Američkim Državama i regionalne sukobe, dok se promjene u Evropi prate s manje pažnje. Ipak, ekonomski značaj Evropske unije ostaje ključan, s obzirom na to da predstavlja najveće tržište za izraelski izvoz i važan izvor investicija i istraživačkih sredstava, navodi se u tekstu Guardiana.