Evropska unija razmatra mogućnost uskraćivanja do 1,5 milijardi eura finansijske pomoći Srbiji, usljed sve izraženije zabrinutosti zbog stanja demokratije i odnosa vlasti prema ključnim evropskim standardima, objavio je Politico.eu.
Prema informacijama iz Brisela, Evropska komisija procjenjuje da li Srbija i dalje ispunjava uslove za korištenje sredstava iz evropskih fondova, dok unutar institucija EU raste pritisak da se isplate obustave. Ova mjera, ukoliko bude donesena, dodatno bi zakomplikovala proces proširenja Unije, u trenutku kada pojedine države kandidati ubrzano napreduju, dok druge nailaze na sve veće prepreke.
Evropska komesarka za proširenje Marta Kos otvoreno je izrazila zabrinutost zbog razvoja situacije u Srbiji, ukazujući na zakone koji, kako je navela, podrivaju nezavisnost pravosuđa, ali i na postupanje vlasti prema demonstrantima i nezavisnim medijima. Naglasila je da Evropska komisija analizira da li su i dalje ispunjeni kriteriji za nastavak finansijske podrške.
U posljednjim sedmicama, prema navodima više zvaničnika EU uključenih u proces proširenja, intenzivirana je rasprava o mogućem zamrzavanju sredstava. Kritike su posebno usmjerene na reforme pravosuđa koje je pokrenula vlast predsjednika Aleksandra Vučića, a koje su izazvale negativne reakcije u Briselu i među međunarodnim organizacijama.
Ambasador Srbije pri EU i glavni pregovarač Danijel Apostolović izjavio je da očekuje da do obustave finansiranja ipak neće doći, ističući da Srbija ostaje posvećena punopravnom članstvu u Evropskoj uniji. Naveo je i da su razgovori s Evropskom komisijom intenzivirani, te da će Beograd razmotriti sve preporuke koje budu stigle iz relevantnih evropskih institucija.
Posebna pažnja usmjerena je na set zakona koji se odnose na reorganizaciju pravosuđa i način imenovanja sudija i tužilaca. Evropska komisija smatra da predstavljaju ozbiljan korak unazad, a dodatnu težinu ovom pitanju dat će i mišljenje Venecijanske komisije, savjetodavnog tijela Vijeća Evrope, koje se očekuje krajem mjeseca.
Prema informacijama iz Brisela, upravo bi to mišljenje moglo biti presudno za odluku o eventualnom zamrzavanju sredstava, s obzirom na to da Evropska komisija očekuje da Srbija uskladi svoje zakonodavstvo s preporukama tog tijela.
Evropska unija je najveći finansijski donator Srbiji, koja je od 2021. do 2024. godine dobila više od 586 miliona eura bespovratnih sredstava, dok je dodatnih 1,5 milijardi eura dostupno pod uslovom provođenja reformi. Ukupno, prema podacima srbijanske vlade, od 2000. godine EU je kroz različite programe i investicije uložila više od sedam milijardi eura u Srbiju.
Istovremeno, odnosi između Brisela i Beograda dodatno su opterećeni vanjskopolitičkim pozicioniranjem Srbije, koja nastavlja održavati bliske veze s Moskvom, uprkos očekivanjima EU da se zemlje kandidati usklade s njenom vanjskom politikom.
Organizacije civilnog društva upozoravaju na pogoršanje stanja u oblasti medijskih sloboda i vladavine prava, ističući da su nezavisni novinari i institucije pod sve većim pritiskom. Evropska unija je i u posljednjem izvještaju o napretku Srbije ukazala na nazadovanje i prisustvo antievropske retorike na najvišim političkim nivoima.
Dodatne tenzije izazvali su i nedavni događaji, uključujući izvještaje o nepravilnostima i nasilju tokom lokalnih izbora, kao i policijsku intervenciju na univerzitetu tokom koje je došlo do sukoba sa studentima.
U Briselu ocjenjuju da su upravo ti događaji, zajedno s kontinuiranom saradnjom Srbije s Rusijom, doveli do zaoštravanja stava Evropske komisije i preispitivanja dosadašnje politike prema Beogradu.
Evropska komisija poručuje da se od Srbije, kao zemlje kandidata za članstvo, očekuje jasno usklađivanje s evropskim vrijednostima, uključujući vladavinu prava, slobodu medija i zajedničku vanjsku politiku.
