Velika Britanija reže novac za borbu protiv ruskog utjecaja na zapadnom Balkanu

Rezovi u britanskoj pomoći umanjuju fondove za borbu protiv dezinformacija, sajber-napada i jačanje demokratije u regiji.

Odluka vlade premijera Keira Starmera o smanjenju budžeta za međunarodnu pomoć rezultirala je drastičnim rezovima u finansiranju programa namijenjenih suprotstavljanju ruskoj agresiji i dezinformacijama na zapadnom Balkanu. Prema dostupnim podacima, sredstva Ujedinjenog Kraljevstva za ovu regiju smanjena su za čak 40 posto – sa 40 miliona funti prošle godine na 24 miliona funti za budžetsku 2025/26. godinu, prenosi Politicki.ba pisanje Guardiana.

Riječ je o sredstvima iz Integriranog sigurnosnog fonda (Integrated Security Fund – ISF), koji je uspostavljen s ciljem odgovora na najprioritetnije prijetnje nacionalnoj sigurnosti Ujedinjenog Kraljevstva, kako u zemlji, tako i u inostranstvu. Upravo je zapadni Balkan u više navrata označen kao prostor od ključnog značaja za evropsku i britansku sigurnost, zbog, kako tvrde zapadne vlade, snažnih pokušaja Rusije da produbi političke i društvene podjele te destabilizira regiju.

Premijer Starmer je nedavno zapadni Balkan – koji obuhvata Albaniju, Bosnu i Hercegovinu, Kosovo, Crnu Goru, Sjevernu Makedoniju i Srbiju – opisao kao „evropski lonac u kojem se testira sigurnost našeg kontinenta“. Uprkos toj ocjeni, finansijska podrška upravo za ove zemlje značajno je smanjena.

Sredstva ISF-a tokom prethodne godine korištena su, između ostalog, za suprotstavljanje zlonamjernim sajber-napadima, jačanje demokratskih institucija, podršku nezavisnim medijima i borbu protiv dezinformacija, koje se sve češće povezuju s ruskim uticajem u regiji.

Prema podacima britanskog Kabineta, iznos zvanične razvojne pomoći (Official Development Assistance – ODA) namijenjen zapadnom Balkanu u okviru ISF-a smanjen je sa 31,91 milion funti u fiskalnoj 2024/25. godini na 17 miliona funti u 2025/26. godini. Istovremeno je zabilježen i dodatni rez od 1,15 miliona funti u tzv. „ne-ODA“ sredstvima za regiju.

Ovi rezovi dolaze u okviru šire politike britanske vlade, kojom je predviđeno postepeno smanjenje ukupne ODA sa 0,5 na 0,3 posto bruto nacionalnog dohotka do 2027. godine. Finansijska 2025/26. prva je u tom tranzicijskom periodu.

Emily Thornberry, predsjedavajuća Odbora za vanjske poslove britanskog parlamenta i bivša ministrica u sjeni za vanjske poslove, upozorila je da ovakva odluka dolazi u izuzetno osjetljivom trenutku.

– Ranije ovog mjeseca posjetila sam zapadni Balkan i jasno je da se te zemlje nalaze na prvoj liniji borbe protiv ruskih dezinformacija i miješanja. Izuzetno sam ponosna na posao koji Ujedinjeno Kraljevstvo tamo radi, jer time doprinosimo njihovoj sigurnosti, ali i sigurnosti cijele Evrope. Potrebno je više podrške nezavisnim medijima, a ne manje. Ljudi žele istinu, ali je sve teže pronaći – poručila je Thornberry, prenosi Politicki.ba sadržaj teksta objavljenog u britanskom listu The Guardian.

Slična upozorenja dolaze i iz civilnog sektora. Dr Kate Ferguson, koizvršna direktorica i šefica politike i istraživanja u organizaciji Protection Approaches, koja djeluje na zapadnom Balkanu s ciljem sprečavanja nasilja zasnovanog na identitetu, ocijenila je da Ujedinjeno Kraljevstvo ima snažan i pozitivan ugled u regiji, koji bi sada mogao biti ugrožen.

– Nacionalna sigurnosna strategija s pravom prepoznaje da živimo u periodu intenzivne strateške konkurencije oko pravila i upravljanja svijetom. U Evropi to vidimo kroz sve raznovrsnije pokušaje Rusije da potkopa demokratski konsenzus – kazala je Ferguson.

Ona je naglasila da je od presudne važnosti da britansko Ministarstvo vanjskih poslova ima adekvatne resurse za odgovor na rastuće prijetnje demokratiji i kolektivnoj sigurnosti.

– Posljednjih godina Ujedinjeno Kraljevstvo se na zapadnom Balkanu istaklo kao pouzdan i principijelan lider, u trenucima kada su drugi ponekad posustajali. Sada, kada se novi oblici ruskog malignog uticaja produbljuju u regiji, to liderstvo treba dodatno ojačati – a ne oslabiti – upozorila je Ferguson.

Smanjenje britanske pomoći otvara pitanje hoće li zemlje zapadnog Balkana imati dovoljno kapaciteta da se odupru sve sofisticiranijim kampanjama dezinformacija, sajber-napadima i političkom pritisku, u trenutku kada su stabilnost regije i njena evropska perspektiva ponovo pod snažnim geopolitičkim testom, objavio je Politicki.ba.