Vašington upozorava da bi klauzula „Kupuj evropsko“ mogla dovesti do ograničavanja pristupa evropskih kompanija američkom tržištu naoružanja
Administracija predsjednika Sjedinjenih Američkih Država Donalda Trumpa zaprijetila je evropskim državama uzvratnim mjerama ukoliko Evropska unija odluči dati prednost domaćim proizvođačima oružja u okviru plana jačanja odbrane kontinenta.
Američko Ministarstvo odbrane usprotivilo se svakom pokušaju ograničavanja pristupa američkim kompanijama evropskom tržištu naoružanja, upozorivši da bi takva odluka izazvala recipročan odgovor Vašingtona. Ovaj stav iznesen je u okviru doprinosa javnoj konsultaciji Evropske komisije o pravilima nabavke oružja, koja je pokrenuta radi izmjene Direktive o javnim nabavkama u sektoru odbrane iz 2009. godine.
„Sjedinjene Američke Države snažno se protive bilo kakvim izmjenama Direktive koje bi ograničile sposobnost američke industrije da podrži ili na drugi način učestvuje u nacionalnim odbrambenim nabavkama država članica EU“, navodi se u dokumentu administracije Donalda Trumpa.
U istom tekstu ocjenjuje se da bi protekcionističke i isključive politike, koje bi američke kompanije potisnule s evropskog tržišta, bile pogrešan potez, posebno u situaciji kada, kako tvrde, najveće evropske odbrambene firme i dalje ostvaruju značajne koristi na američkom tržištu.
Poruke iz Vašingtona ukazuju na paradoks u američkom pristupu Evropi. Iako administracija Donalda Trumpa već duže vrijeme insistira da evropske zemlje preuzmu veći dio tereta konvencionalne odbrane, istovremeno ne želi da takav zaokret ugrozi interese američke vojne industrije.
Zamjenik državnog sekretara Kristofer Landau ranije je, na zatvorenom sastanku u decembru, kritikovao evropske saveznike u okviru NATO-a zbog davanja prednosti domaćoj industriji u odnosu na američke dobavljače. Stejt department je zajedno s Pentagonom podržao stav iznesen u konsultacijama Evropske komisije.
Evropska komisija posljednjih godina nastoji povećati udio evropske vojne opreme u arsenalima država članica, posebno u kontekstu rata u Ukrajini i prijetnji iz Rusije. Decenijama je Evropa u velikoj mjeri zavisila od američke vojne tehnologije, uključujući borbene avione F-35, artiljerijske sisteme HIMARS i protivzračne sisteme Patriot. Gotovo dvije trećine uvoza naoružanja u EU dolazi iz Sjedinjenih Američkih Država.
Izvršno tijelo EU planira predstaviti izmjene Direktive u trećem kvartalu ove godine, u okviru šire inicijative za jačanje evropske industrijske autonomije. Još nije poznato da li će novi tekst sadržavati obavezujuće odredbe koje bi favorizirale domaće proizvođače.
EU već primjenjuje određene mehanizme koji idu u prilog evropskim kompanijama, poput programa SAFE vrijednog 150 milijardi eura, kao i u okviru kredita od 90 milijardi eura namijenjenog Ukrajini. Prema tim pravilima, evropska sredstva mogu se koristiti za nabavku vojne opreme samo ako je najmanje 65 posto vrijednosti proizvoda porijeklom iz Evrope.
Pentagon je upozorio da bi uvođenje snažne klauzule „Kupuj evropsko“ moglo dovesti do preispitivanja izuzeća i olakšica koje evropske kompanije trenutno imaju u okviru američkih zakona „Kupuj američko“. To bi, praktično, značilo ograničavanje pristupa evropskih firmi američkim vojnim tenderima.
„Ako bi mjere evropske preferencije bile implementirane u nacionalnim zakonima država članica, Sjedinjene Američke Države bi vjerovatno preispitale sva postojeća opća izuzeća i sporazume o recipročnim nabavkama“, navodi se u dokumentu Ministarstva odbrane.
Trenutno 19 od 27 država članica EU ima potpisane sporazume s Vašingtonom koji omogućavaju njihovim kompanijama učešće u određenim projektima Pentagona. Među evropskim firmama koje posluju na američkom tržištu su italijanski Leonardo i švedski Saab.
Administracija Donalda Trumpa tvrdi da bi favoriziranje evropskih proizvođača u nacionalnim zakonima oslabilo NATO, ograničilo budžetsku autonomiju država članica i otežalo postizanje ciljeva sposobnosti koje je Alijansa usvojila prošle godine. Također se navodi da bi takva politika bila u suprotnosti s trgovinskim sporazumom između EU i Sjedinjenih Američkih Država potpisanim prošlog ljeta, kojim se Evropska komisija obavezala na veću kupovinu američkog naoružanja.
Poruke Pentagona i Stejt departmenta podržala je i Privredna komora Sjedinjenih Američkih Država, koja je, blažim tonom, također upozorila na posljedice eventualne obavezujuće evropske preferencije u oblasti vojne nabavke.
