EU i partneri iz regiona saglasni o ubrzanju reformi, novim investicijama i dubljoj integraciji u jedinstveno tržište Evropske unije.
Komesarka za proširenje Marta Kos i lideri šest partnera sa zapadnog Balkana — Albanije, Bosne i Hercegovine, Kosova, Crne Gore, Sjeverne Makedonije i Srbije — sastali su se danas u Skoplju kako bi razmotrili napredak u implementaciji Plana rasta za zapadni Balkan, koji je podržan od strane Evropske unije.
Sastanak je potvrdio zajedničku odlučnost lidera da ubrzaju reformske procese i iskoriste potencijal koji Plan donosi za ekonomski i društveni razvoj regiona. Dogovoreno je da se slični sastanci organizuju redovno, a sljedeći je planiran za jesen ove godine.
Reformske agende i šest milijardi eura podrške
U okviru Instrumenta za reforme i rast, partneri sa zapadnog Balkana razvili su vlastite reformske agende. Ovaj instrument obuhvata više od 600 reformi, za čiju implementaciju je EU predvidjela ukupno šest milijardi eura finansijske podrške.
Do sada su isplaćena predfinansiranja za Sjevernu Makedoniju, Albaniju, Crnu Goru i Srbiju. Komisija je pozvala Kosovo da ubrza procedure kako bi se omogućilo oslobađanje sredstava, a pozdravljeno je i nedavno usvajanje nacrta Reformske agende u Bosni i Hercegovini.
Novi investicioni paket u čistu energiju
Koristeći dostupna predfinansiranja, Evropska komisija je predložila investicioni paket vrijedan 87,7 miliona eura kroz Investicioni okvir za zapadni Balkan (WBIF). Ova sredstva trebala bi mobilizirati ukupno 487,3 miliona eura za osam projekata u oblasti čiste energije u Albaniji, Crnoj Gori i Srbiji.
Investicije uključuju:
- Električnu energiju: izgradnja energetskih mreža i trafostanica u Albaniji i Crnoj Gori.
- Hidroenergiju: sanacija hidroelektrana u Albaniji i Srbiji.
- Solarno grijanje: integracija obnovljivih izvora u sistem grijanja u Novom Sadu.
Projekti se realizuju u saradnji s međunarodnim finansijskim institucijama i zemljama regiona.
Integracija u jedinstveno tržište EU i digitalna transformacija
Partneri su poduzeli i niz mjera za postepenu integraciju u jedinstveno tržište EU. Crna Gora, Albanija, Sjeverna Makedonija i Srbija pridružile su se Jedinstvenom području plaćanja u eurima (SEPA), čime se olakšavaju finansijski transferi i smanjuju troškovi transakcija.
U okviru inicijative Zelenih koridora, u toku je podrška za 11 graničnih prelaza kako bi se olakšao protok robe. Također se ulaže u digitalnu povezanost — sedam evropskih centara za digitalne inovacije već je počelo s radom, a u toku su i nove prijave.
Više od 300 općina apliciralo je za inicijativu WiFi4WB, a prve pristupne tačke očekuju se krajem godine. U paralelnom procesu, EU i zapadni Balkan udvostručuju napore za smanjenje cijena roaminga.
Turizam, potrošačka prava i industrijski savezi
Radi razvoja turističkog sektora, zapadni Balkan se povezuje s evropskim institucijama poput Savjetodavnog odbora za turizam i Evropske komisije za putovanja. U oblasti zaštite potrošača jača se saradnja kroz edukaciju i pristup alatima.
Također je u fokusu i inicijativa Autoputa jedinstvenog tržišta, koja podrazumijeva snažnije industrijske saveze i regulatornu harmonizaciju između EU i regiona.
Naredni koraci i institucionalna dinamika
Lideri su se složili da intenziviraju reformske aktivnosti, povećaju vidljivost procesa i uključe širu javnost u razumijevanje koristi Plana rasta. U narednim sedmicama, Komisija će finalizirati procjenu sprovedenih reformi i donijeti odluke o narednim isplatama iz Instrumenta za reforme i rast.
Sastanak je prvobitno bio planiran za mart 2025, ali je odgođen zbog tragičnog požara u Kočanima. Evropska komisija je 8. novembra 2023. usvojila Plan rasta za zapadni Balkan, čiji je cilj približavanje regiona jedinstvenom tržištu EU i jačanje socioekonomskih veza.
Plan ima potencijal da udvostruči ekonomsku snagu regiona u narednih deset godina, oslanjajući se na četiri stuba: dublju integraciju u tržište EU, regionalnu ekonomsku saradnju, ubrzanje reformi i snažniju finansijsku podršku.
