Istraga o prevari potresa Brisel: EU pred najvećom krizom u decenijama

Evropska unija suočava se s najtežim testom institucionalne odgovornosti u posljednjih dvadeset godina nakon što su dva visoka evropska zvaničnika — bivša potpredsjednica Evropske komisije Federica Mogherini i dugogodišnji diplomata Stefano Sannini — privedeni u istrazi zbog sumnji na korupciju i zloupotrebu položaja.

Slučaj prijeti prerasti u krizu razmjera kakve u Briselu nisu viđene još od ostavke cijele Komije Jacquesa Santera 1999. godine.

Von der Leyen pod pritiskom, kritičari traže novo glasanje o nepovjerenju

Istraga Evropskog javnog tužilaštva (EPPO) pokrenuta je zbog navodnih nepravilnosti u tenderu iz 2021–2022. godine za uspostavljanje Evropske diplomatske akademije povezane s Koledžom Evrope, na čijem je čelu Mogherini od 2020. godine.

Prema navodima tužilaca, postoje “snažne sumnje” da postupak nije bio fer te da bi, ako se utvrde, činjenice mogle predstavljati prevaru u javnim nabavkama, korupciju, sukob interesa i povredu profesionalne tajnosti.

Ovakav razvoj događaja zatekao je predsjednicu Evropske komisije Ursulu von der Leyen na početku druge godine njenog drugog mandata, već opterećenog kritikama o nedostatku transparentnosti i poraslim tenzijama sa Evropskom službom za vanjske poslove (EEAS).

Odmah nakon vijesti o privođenju, politički protivnici u Evropskom parlamentu — predvođeni pojedinim desnim i populističkim grupacijama — počeli su zagovarati četvrti pokušaj izglasavanja nepovjerenja šefici Komisije.

“U pitanju je kredibilitet naših institucija”, upozorila je Manon Aubry, kopredsjedavajuća Ljevice u Evropskom parlamentu.

Ko je odgovoran? Brisel u stanju unutrašnjeg preispitivanja

Četiri izvora iz institucija EU za Politiko su potvrdila da slučaj dodatno zaoštrava odnose između von der Leyen i sadašnje visoke predstavnice za vanjsku politiku Kaje Kallas. Sannini je do prošle godine bio generalni sekretar EEAS-a, a nedavno je prešao u Komisiju kao generalni direktor za Bliski istok, sjevernu Afriku i Zaljev.

Izvori bliski Komisiji tvrde da se odgovornost pokušava prebaciti na EEAS, koji formalno djeluje kao samostalan organ pod vodstvom visoke predstavnice.

“Ljudi koji ne vole von der Leyen iskoristit će ovo protiv nje — iskoriste sve što mogu”, rekao je jedan zvaničnik EU, dodajući da se predsjednica Komisije nepravedno dovodi u vezu s procesima koji nisu pod njenom direktnom kontrolom.

Širi politički odjek: oštre reakcije iz država članica i Rusije

Istraga je izazvala talas reakcija, posebno iz zemalja koje su u posljednjim godinama kritikovane zbog kršenja načela vladavine prava.

Portparol mađarske vlade Zoltán Kovač napisao je na X-u da “institucije EU sve više liče na kriminalističku seriju, a ne na funkcionalnu uniju”, aludirajući na učestale afere u Briselu.

Rusko ministarstvo vanjskih poslova također je iskoristilo trenutak, poručivši da “EU preferira ignorirati vlastite probleme dok stalno drži lekcije drugima”.

Nastavak korupcijskih skandala: Qatargate, Huawei i sada — diplomatska akademija

Ovo nije prvi korupcijski potres koji pogađa evropske institucije u posljednjih nekoliko godina.

Afera “Qatargate” iz 2022. godine otkrila je pokušaje Katara da novcem i poklonima utiče na rad evropskih zastupnika.

Istraga o Huaweijevom lobiranju dodatno je poljuljala povjerenje u procese odlučivanja u EU.

Sada su, po prvi put u dužem periodu, pod istragom i visoki zvaničnici Evropske komisije, institucije koja se do sada uspijevala distancirati od velikih skandala.

Mogherini i Sannini: karijere pod najvećom sjenkom

Federica Mogherini, nakon što je bila visoka predstavnica EU za vanjsku politiku od 2014. do 2019., preuzela je Koledž Evrope 2020. godine, i to uz kritike da nije ispunjavala uslove konkursa i da je njen izbor bio politički motiviran.

Godine 2022. imenovana je i za direktoricu Evropske diplomatske akademije — programa koji je sada u središtu istrage.

Stefano Sannini, bivši ambasador Italije, važio je za jednog od najutjecajnijih birokrata u vanjskopolitičkom aparatu EU, a sada se suočava s najtežim optužbama u svojoj dugoj karijeri.

Oboje negiraju krivicu, a sudija ima 48 sati da odluči o eventualnim mjerama.

Strah unutar institucija: “Ovo je katastrofa za ugled EU”

Unutar institucija vlada ozbiljna zabrinutost zbog reputacijskog udara.

Cristiano Sebastiani iz sindikata Renouveau & Démocratie kaže da bi, ako se optužbe potvrde, posljedice mogle imati “katastrofalan utjecaj na povjerenje građana”.

Jedan zvaničnik Komisije upozorava da slučaj “pojačava percepciju elitizma i zatvorenih mreža koje decenijama imaju privilegiran pristup unutar institucija”.