IFIMES: Prijevremeni izbori na Kosovu – druga šansa za političku stabilnost

Albin Kurti favorit pred glasanje 28. decembra, opozicija fragmentirana, a uloga manjina ostaje ključna

Prijevremeni parlamentarni izbori na Kosovu, zakazani za 28. decembar 2025. godine, predstavljaju jedan od najvažnijih političkih trenutaka za ovu zemlju od proglašenja nezavisnosti. Nakon višemjesečne institucionalne blokade i neuspjelih pokušaja formiranja nove vlade poslije izbora održanih 9. februara 2025. godine, građani Kosova ponovo izlaze na birališta, suočeni s dubokom političkom polarizacijom i izraženim nepovjerenjem prema političkim institucijama.

U sveobuhvatnoj analizi Međunarodnog instituta za bliskoistočne i balkanske studije (IFIMES) iz Ljubljane, ovi izbori su okarakterisani kao „druga šansa“ za stabilizaciju Kosova, ali i kao test zrelosti političkog sistema, posebno u kontekstu odnosa većinskih albanskih stranaka, manjinskih zajednica i međunarodnih aktera.

Izbori nakon neuspjeha parlamenta i vlade

Razlog za raspisivanje prijevremenih izbora leži u nesposobnosti Skupštine Kosova da, ni u drugom pokušaju, formira stabilnu vladu. Uz to, očekuje se da će nakon parlamentarnih izbora biti otvoreno i pitanje izbora novog predsjednika ili predsjednice Kosova, što dodatno povećava politički ulog ovog izbornog ciklusa.

Na izborima učestvuju 24 politička subjekta – 18 političkih partija, tri koalicije, dvije građanske inicijative i jedan nezavisni kandidat. Pravo glasa ima 2.076.422 birača, od kojih je gotovo 80.000 registrovano u dijaspori. Istovremeno, posljednji popis stanovništva iz 2024. godine pokazuje da Kosovo ima oko 1,58 miliona stanovnika, što ponovo otvara pitanje nesklada između broja birača i stvarnog broja stanovnika u zemlji.

Glasanje će biti organizovano u svih 38 opština na Kosovu, ali i u 36 država širom svijeta, dok je ukupni trošak izbornog procesa procijenjen na 11,49 miliona eura.

Skupština, prag i manjinski mandati

Skupština Kosova broji 120 poslanika, od kojih je 20 mandata rezervisano za pripadnike manjinskih zajednica. Srpskoj zajednici pripada 10 mjesta, Bošnjacima tri, Turcima dva, romskoj, aškalijskoj i egipćanskoj zajednici četiri, dok Gorani imaju jednog predstavnika. Izborni prag za ulazak u Skupštinu iznosi pet posto, a za formiranje vlade potrebna je većina od najmanje 61 poslanika.

Prema važećim pravilima, politički subjekt koji osvoji najviše glasova dobija mandat za formiranje vlade, što u trenutnim okolnostima ide u prilog Pokretu Samoopredjeljenje.

Kurti i Samoopredjeljenje kao favoriti

Pokret Samoopredjeljenje (Vetëvendosje – LVV), predvođen Albinom Kurtijem, prema analizi IFIMES-a ostaje najjači politički akter na Kosovu. Stranka se profilirala kao politička opcija koja kombinuje socijalnu pravdu, borbu protiv korupcije, jačanje vladavine prava i insistiranje na suverenitetu države.

LVV je osnovan 2005. godine i 2025. obilježava dvije decenije političkog djelovanja. Kurti i njegova stranka i dalje uživaju snažnu podršku birača, prije svega zbog reformskog imidža i otvorenog sukoba s političko-kriminalnim strukturama koje su godinama dominirale kosovskom scenom.

Prema predizbornim anketama, Samoopredjeljenje bi moglo osvojiti više od 50 posto glasova odlučnih birača, čime bi Kurti dobio novu priliku da samostalno ili uz minimalne koalicione partnere formira vladu. IFIMES upozorava da će ključni izazovi za Kurtija u 2026. godini biti očuvanje političkog jedinstva, upravljanje odnosima s manjinama, te pitanje formiranja Zajednice srpskih opština.

Slabosti i rivalstva opozicije

Glavni politički rivali Samoopredjeljenja su Demokratski savez Kosova (LDK), koji predvodi Lumir Abdixhiku, i Demokratska partija Kosova (PDK), na čijem je čelu Bedri Hamza. Međutim, IFIMES ocjenjuje da su obje stranke opterećene unutrašnjim slabostima, nedostatkom jasnog liderstva i dugogodišnjom krizom identiteta.

LDK se pozicionira kao stranka desnog centra, s naglašenom proevropskom i euroatlantskom orijentacijom, dok PDK zagovara liberalno-ekonomsku politiku i snažniji privatni sektor. Ipak, izostanak zajedničkog opozicionog nastupa dodatno slabi njihove izborne šanse.

Alijansa za budućnost Kosova (AAK), koju vodi Ramush Haradinaj, iako politički relevantna, prema procjenama ima ograničen utjecaj na ukupnu dinamiku izbora.

Srpska lista i pitanje manjina

Srpska lista ostaje dominantna politička snaga među kosovskim Srbima i očekuje se da osvoji svih 10 zagarantovanih mandata. Njeno djelovanje, kako navodi IFIMES, ostaje tijesno povezano s politikom Beograda, a pitanje formiranja Zajednice srpskih opština i dalje predstavlja jedno od najosjetljivijih političkih pitanja.

Uloga drugih manjinskih zajednica – Bošnjaka, Turaka, RAE zajednice i Gorana – označena je kao ključna za legitimitet i inkluzivnost kosovskog političkog sistema, posebno u kontekstu administrativnih promjena i organizacije biračkih mjesta.

Prognoze i mogući scenariji

Prema nezavisnim istraživanjima javnog mnijenja iz decembra 2025. godine, Samoopredjeljenje ima podršku između 50 i 53 posto birača, PDK između 16 i 19 posto, LDK između 15 i 17 posto, dok koalicija AAK-NISMA bilježi 7 do 9 posto podrške. Oko 20 posto birača još je neodlučno, što bi moglo utjecati na konačni ishod, posebno u slučaju niske izlaznosti, koja se procjenjuje ispod 40 posto.

IFIMES zaključuje da bi pobjeda Albina Kurtija mogla donijeti političku stabilizaciju, nastavak reformi i usvajanje budžeta za 2026. godinu. S druge strane, novi neuspjeh u formiranju stabilne vlasti mogao bi dodatno produbiti institucionalnu krizu, pojačati tenzije i usporiti evropski put Kosova.

Izbori 28. decembra, kako navodi IFIMES, nisu samo izbor političkih aktera, već i referendum o budućem pravcu Kosova – između stabilizacije institucija ili nastavka dugotrajne političke neizvjesnosti.