Evropska komisija je po prvi put usvojila sveobuhvatnu Viznu strategiju Evropske unije, dokument koji ima za cilj istovremeno jačanje sigurnosti Unije i olakšavanje zakonitih putovanja, poslovne mobilnosti i privredne saradnje. Strategija ima poseban značaj za Bosnu i Hercegovinu i zemlje zapadnog Balkana, posebno za profesionalne vozače, umjetnike i sportiste koji se u velikoj mjeri oslanjaju na kretanje unutar Evrope.
Usvajanje Strategije potvrdio je i šef Delegacije EU u Bosni i Hercegovini Luigi Soreca, koji je naveo da se radi o prvom ovakvom dokumentu na nivou Unije, s ciljem da se vizna politika učini strateškijom, efikasnijom i prilagođenijom savremenim izazovima.
Prema njegovim riječima, Strategija treba ojačati sigurnost Evropske unije, ali istovremeno doprinijeti prosperitetu i konkurentnosti kroz jednostavnije, brže i predvidljivije procedure za zakonita putovanja.
Soreca je naglasio da će EU i države članice blisko sarađivati s partnerskim zemljama kako bi se pronašla pragmatična rješenja za profesionalne kategorije koje zavise od česte mobilnosti unutar Evrope, uz razmatranje novih zakonodavnih rješenja na nivou EU koja bi uključivala proširena pravila za kratkotrajni boravak.
Posebno je istaknuto da je ova Strategija relevantna za profesionalne vozače iz Bosne i Hercegovine i regije zapadnog Balkana, ali i za druge grupe poput turnejskih umjetnika i sportista.
U dokumentu Evropske komisije se navodi da Vizna strategija postavlja okvir za politiku koja je u skladu s dugoročnim interesima EU, uzimajući u obzir rastuću globalnu mobilnost, regionalnu nestabilnost i geopolitičku konkurenciju.
Strategija ima četiri ključna cilja: jačanje sigurnosti kroz unapređenje prvih linija provjere, povećanje prosperiteta i konkurentnosti olakšavanjem pristupa onima koji doprinose evropskim društvima i ekonomijama, jačanje globalnog uticaja Unije kroz promicanje njenih strateških interesa i vrijednosti, te veću efikasnost kroz modernu i koherentnu viznu politiku.
Vizna strategija zasniva se na tri glavna stuba, od kojih je prvi jačanje sigurnosti EU. U tom kontekstu predviđeno je uspostavljanje modernog sistema za dodjelu bezviznog režima partnerskim zemljama, uključujući novi okvir za procjenu kandidata s jasno definisanim kriterijima, koji bi trebao biti uveden 2026. godine.
Također se najavljuje snažniji nadzor postojećih bezviznih režima kroz reformirani Mehanizam suspenzije viza, kako bi se spriječile zloupotrebe i osiguralo kontinuirano poštivanje obaveza.
Evropska komisija planira i jačanje mehanizama viznog pritiska, uključujući unapređenje postojećeg člana 25a Viznog kodeksa, koji omogućava uvođenje ciljanih mjera u slučajevima nedostatka saradnje u povratku i readmisiji migranata. Ove izmjene bi trebale biti dio revizije Viznog kodeksa planirane za 2026. godinu.
Predviđene su i mogućnosti uvođenja restriktivnih viznih mjera prema trećim zemljama u slučaju neprijateljskih aktivnosti koje ugrožavaju sigurnost EU, kao i nove mjere za jačanje sigurnosti putnih isprava radi suzbijanja falsifikata, uz harmonizirane definicije i sankcije na nivou Unije.
Drugi stub Strategije odnosi se na jačanje prosperiteta i konkurentnosti. Evropska komisija ističe da su putovanja i mobilnost ključni pokretači evropske ekonomije, pri čemu Šengenski prostor ostaje najposjećenija destinacija na svijetu.
U tom kontekstu najavljeno je uvođenje novih digitalnih procedura za putnike kojima nije potrebna viza, ali i za one kojima jeste. Sistem ETIAS trebao bi, od posljednjeg kvartala 2026. godine, pojednostaviti i djelimično automatizirati provjere prije putovanja za putnike iz bezviznih zemalja, dok će digitalne vize omogućiti da se cijeli postupak apliciranja obavlja online.
Strategija predviđa i izdavanje višekratnih viza s dužim rokom važenja za pouzdane putnike, kao i uvođenje zajedničke liste provjerenih kompanija radi olakšavanja poslovnih putovanja.
Posebna pažnja posvećena je privlačenju i zadržavanju talenata, uz mogućnost izmjena pravila koja se odnose na studente, istraživače i visoko kvalificirane radnike, te razmatranje posebnog pravnog okvira za start-up i scale-up osnivače i inovativne preduzetnike.
Treći stub Strategije odnosi se na modernizaciju viznih alata i upravljanje granicama. Evropska komisija navodi da se godišnje milioni putnika susreću s vanjskim granicama Šengenskog prostora, te da je efikasno upravljanje moguće samo kroz napredne digitalne sisteme koji istovremeno jačaju sigurnost i olakšavaju zakonita putovanja.
U tom cilju, IT sistemi EU trebali bi postati potpuno interoperabilni do 2028. godine, što će omogućiti pretragu više baza podataka istovremeno, poboljšati razmjenu informacija i spriječiti zloupotrebe viznog sistema.
Uz Viznu strategiju, Evropska komisija je usvojila i Preporuku o privlačenju talenata za inovacije, kojom se državama članicama sugerira pojednostavljenje i ubrzanje procedura za dugoročne vize i boravišne dozvole, veći stepen digitalizacije, manje administrativnih zahtjeva i kraće rokove obrade zahtjeva.
Dokument također zagovara lakši prelazak iz statusa studenta ili istraživača u radni ili preduzetnički status, unapređenje mobilnosti unutar EU te bolju koordinaciju između institucija, univerziteta i istraživačkih organizacija.
U Strategiji se naglašava i partnerski odnos s Bosnom i Hercegovinom, koja je označena kao susjedna zemlja na putu ka članstvu u EU, te ključni partner u vremenu sve veće mobilnosti, s ciljem zajedničkog jačanja sigurnosti, ekonomskog rasta i konkurentnosti.
