Ekstremne vrućine u Evropi odnijele više od 181.000 života u tri ljeta

Istraživanje pokazuje da su ljeto 2024. i prethodna dva ljeta izazvala ogroman broj smrtnih slučajeva, posebno među ženama i starijim osobama, dok južna Evropa ostaje najugroženija regija; naučnici upozoravaju na potrebu sistema ranog upozoravanja.

Evropa se zagrijava dvostruko brže od globalnog prosjeka, upozorava istraživač Tomáš Janoš, a posljedice se već jasno vide u rekordnim temperaturama i ozbiljnim zdravstvenim problemima. Njegov tim sa Instituta za globalno zdravlje u Barceloni (ISGlobal) procijenio je da je prošlog ljeta u Evropi bilo više od 62.700 smrtnih slučajeva povezanih s vrućinom, što je gotovo za četvrtinu više nego prethodne godine. Ipak, broj žrtava vrućine bio je još veći 2022. godine, kada je gotovo 68.000 ljudi preminulo. Rezultati su objavljeni u časopisu Nature Medicine.

Ljeto 2024. pamti se po šumskim požarima u Grčkoj i Hrvatskoj, rekordnim temperaturama u Mediteranu i pojavom algi u Jadranskom moru. Osim starijih osoba, naročito su ugroženi oni koji rade na otvorenom. Globalno, više od 1.000 hodočasnika umrlo je tokom hadža u Meki zbog ekstremnih vrućina, a Kalifornija je bila pogođena šumskim požarima.

Prema Svjetskoj meteorološkoj organizaciji, 2024. godina bila je najtoplija od početka mjerenja 1850. godine, sa prosječnom globalnom temperaturom 1,55 stepeni iznad predindustrijskog nivoa. Naučnici upozoravaju da ljudskim djelovanjem izazvane klimatske promjene dovode do ekstremnih vrućina koje predstavljaju jednu od najsmrtonosnijih prijetnji po zdravlje.

Istraživači su analizirali podatke 539 miliona ljudi u 32 evropske zemlje tokom ljeta 2022., 2023. i 2024. godine. Tokom ova tri ljeta, ekstremne vrućine odnijele su više od 181.000 života. Smrtnost je posebno visoka među ženama i starijim osobama, pri čemu je stopa smrtnosti kod osoba starijih od 75 godina tri puta veća nego kod drugih dobnih grupa.

Dvije trećine smrtnih slučajeva zabilježene su u južnoj Evropi. Italija je prošlog ljeta imala najveći broj žrtava, procijenjenih na 19.000, dok su Španija, Njemačka, Grčka i Rumunija imale između 4.900 i 6.700 smrtnih slučajeva. Kada se broj smrtnih slučajeva prilagodi broju stanovnika, najkritičnije je u Grčkoj, Bugarskoj i Srbiji.

Smrtnost povezana s vrućinom obično se ne može direktno identificirati jer vrućina djeluje kao otežavajući faktor kod postojećih zdravstvenih problema. Istraživački tim koristio je statističke modele kako bi utvrdio temperaturni optimum s minimalnim rizikom od smrti, a odstupanja od tog nivoa dovode do povećanog rizika.

Autori studije naglašavaju potrebu za novim strategijama zaštite i prilagođavanja, uključujući evropske sisteme ranog upozoravanja na toplotne talase. Model Forecaster.health testiran u studiji može predvidjeti regionalna upozorenja do sedmicu unaprijed, a u južnoj Evropi i duže, otvarajući priliku za spašavanje života u najugroženijim populacijama, ističe Joan Ballester Claramunt, glavna autorica studije.