Zašto bi se Trump morao bojati i ekonomskog rata s Evropom

Nakon propasti politike popuštanja, Evropska unija razmatra snažne trgovinske i digitalne protumjere protiv Sjedinjenih Američkih Država.

Primirje u carinskom sporu između Sjedinjenih Američkih Država i Evropske unije trajalo je manje od šest mjeseci. Sporazum postignut krajem jula 2025. godine, kojim je privremeno zaustavljen trgovinski rat, danas izgleda kao mrtvo slovo na papiru. Najnovije prijetnje američkog predsjednika Donalda Trumpa, povezane s Grenlandom, ponovo su rasplamsale sukob – ovaj put uz daleko veći rizik od otvorenog ekonomskog rata.

U kontekstu spora oko Grenlanda, Trump je najavio uvođenje carina protiv šest država članica EU, Ujedinjenog Kraljevstva i Norveške. Prema njegovim najavama, carine bi stupile na snagu početkom februara i iznosile bi 10 posto, a od juna bi bile povećane na 25 posto ukoliko evropske zemlje ne pristanu na ustupke vezane za Grenland. Već sada je nejasno na osnovu kojih pravnih mehanizama bi ove mjere bile uvedene, kao i da li predsjednik SAD-a uopće ima ovlaštenje za takav potez. U američkom Senatu već postoji otpor, i među republikancima i među demokratama, ali dosadašnja praksa pokazuje da je Trumpu često dopuštano da djeluje jednostrano.

Posebnu konfuziju izaziva činjenica da SAD pokušavaju ciljati pojedinačne zemlje unutar jedinstvene carinske unije EU. Na udaru su, između ostalih, Njemačka, Francuska, Danska, Švedska, Finska i Nizozemska. U teoriji, kompanije iz tih zemalja mogle bi zaobići carine izvozeći robu u SAD preko drugih članica EU, poput Austrije ili Mađarske. U praksi, međutim, Trumpov potez se doživljava kao napad na cijelu Evropsku uniju i demonstracija otvorenog nepoštovanja njenih temeljnih principa.

Prva posljedica već je vidljiva u Briselu. Evropski parlament gotovo sigurno neće ratificirati trgovinski sporazum iz jula 2025. godine. Predsjednik Evropske narodne stranke Manfred Weber jasno je poručio da, s obzirom na Trumpove prijetnje u vezi s Grenlandom, odobrenje sporazuma u ovom trenutku nije moguće te da nulte carine na američke proizvode moraju biti suspendovane. Bez podrške ove političke grupacije, sporazum nema šanse da prođe parlamentarnu proceduru.

Iz evropske perspektive, sporazum je već u startu bio nepovoljan. EU je pristala na ukidanje carina na američke industrijske proizvode, dok su Sjedinjene Američke Države zadržale minimalne carine od 15 posto na veliki dio evropskog izvoza, uključujući mašine. Jedina značajnija ustupka s američke strane odnosila se na farmaceutske proizvode, koji su ostali izuzeti. Suspendiranje takvog sporazuma, međutim, vjerovatno neće ostaviti snažan utisak u Washingtonu, zbog čega se u Briselu sve otvorenije govori o drugim opcijama.

Jedna od njih je uvođenje odmazdnih carina na američku robu. Trgovinska politika je u nadležnosti Evropske komisije, što omogućava relativno brzo djelovanje. Komisija već raspolaže listom od 99 američkih proizvoda koji bi mogli biti pogođeni carinama, a postoji i mogućnost reaktiviranja mjera iz Trumpovog prvog mandata, uključujući carine na američki viski i motocikle Harley-Davidson. Takav potez nosi rizik eskalacije, posebno imajući u vidu da EU ima značajan trgovinski suficit u razmjeni sa SAD-om – u prva tri kvartala 2025. godine izvoz EU u SAD dosegao je 435 milijardi eura.

Zbog toga dio evropskih analitičara smatra da je snažnija poluga pritiska u sektoru usluga, posebno digitalnih. Evropska unija je krajem 2023. godine usvojila uredbu koja omogućava uvođenje protumjera u slučajevima „ekonomske prisile“. Riječ je o najmoćnijem instrumentu trgovinske politike EU, koji uključuje mogućnost ograničavanja poslovanja američkih tehnoloških giganata poput Googlea, Mete, Amazona i Microsofta, pa čak i suspenziju patenata ili pristupa tržištu EU.

Ovaj pristup ima i političku težinu. Sjedinjene Američke Države u Evropu izvoze ogromne količine usluga – gotovo 500 milijardi eura godišnje, pri čemu najveći dio otpada na IT sektor. Digitalne kompanije u velikoj mjeri zavise od evropskog tržišta, a dugotrajan sukob mogao bi imati ozbiljne posljedice po američke berze i zaposlenost. Prema procjenama, poslovanje američkih cloud servisa u Evropi podržava oko dva miliona radnih mjesta u SAD-u.

Ipak, ovakva eskalacija imala bi cijenu i za Evropu. Zamjena američkih IT usluga bila bi složen i skup proces, a dodatni rizik leži u energetici. Nakon prekida uvoza ruskog plina, EU je postala snažno zavisna od američkog ukapljenog prirodnog plina, koji danas čini oko 60 posto evropskog LNG uvoza.

Jedno je, međutim, postalo jasno i u Briselu i u evropskim prijestolnicama: strategija smirivanja i popuštanja Donaldu Trumpu nije dala rezultate. Evropska unija se sada suočava s pitanjem da li je spremna ući u narednu fazu sukoba – koristeći ekonomske i trgovinske instrumente, čak i po cijenu dodatnog pritiska na vlastite građane i privredu.