"Vilina Vlas" ne može biti mjesto za odmor penzionera!

Samo je jedan od počinilaca procesuiran - Željko Lelek, koji je osuđen na 16 godina zatvora zbog zločina protiv čovječnosti, uključujući seksualno nasilje počinjeno u „Vilinoj Vlasi“, dok su drugi uglavnom osuđeni za druge zločine koje su počinili u Višegradu i okolnim mjestima.

Nevladine organizacije Centar za građansko obrazovanje (CGO) iz Crne Gore i Udruženje za društvena istraživanja i komunikacije (UDIK) iz Bosne i Hercegovine uputile su juče Fondu penzijskog i invalidskog osiguranja Crne Gore inicijativu za raskid ugovora i povlačenje rehabilitacionog centra „Vilina Vlas“ kod Višegrada iz programa odmora i oporavka koji Fond PIO nudi korisnicima i korisnicama prava na penziju po povoljnim uslovima.

Penzioneri i penzionerke u Crnoj Gori imaju mogućnost korišćenja odmora i oporavka u više objekata u zemlji i regionu, što predstavlja važnu i društveno odgovornu mjeru. No, UDIK i CGO cijene da izbor tih partnerskih objekata mora biti usklađen sa osnovnim etičkim principima, kulturom sjećanja i poštovanjem žrtava ratnih zločina.

Banjsko lječilište „Vilina Vlas“, udaljeno oko 5 km od Višegrada, tokom rata u BiH bilo je mjesto zatočenja, mučenja i sistematskog seksualnog nasilja nad nesrpskim stanovništvom. Prema izvještaju posebnog Komiteta Ujedinjenih nacija iz 1994. godine, tokom 1992. godine u tom objektu silovano je oko 200 žena, od kojih su neke ubijene, dok su neke izvršile samoubistvo. Tu je zlostavljano i mučeno i 17 građana bošnjačke nacionalnosti iz mjesta Sjeverin kod Priboja, koje su u oktobru 1992. oteli pripadnici paravojne formacije „Osvetnici“, predvođeni Milanom Lukićem.

U jednoj od presuda Suda Bosne i Hercegovine ovaj objekat je opisan kao „rehabilitacioni centar pretvoren u ženski logor u koji su dovođene žene i djevojčice koje su sistematski maltretirane“. Na žalost, samo je jedan od počinilaca procesuiran - Željko Lelek, koji je osuđen na 16 godina zatvora zbog zločina protiv čovječnosti, uključujući seksualno nasilje počinjeno u „Vilinoj Vlasi“, dok su drugi uglavnom osuđeni za druge zločine koje su počinili u Višegradu i okolnim mjestima.

Nakon rata, „Vilina Vlas“ je nastavila da radi kao banjsko i rehabilitaciono lječilište. Međutim, na samom objektu, niti u njegovoj zvaničnoj prezentaciji, nema informacije da je tokom rata bio mjesto zatočenja, mučenja i silovanja. Ne postoji ni spomen-obilježje, memorijalna ploča niti bilo kakvo obilježje koje bi posjetioce upozorilo na te zločine. Time se, uz podršku vlasti tog entiteta Bosne i Hercegovine, sistematski pokušavaju brisati činjenice o počinjenim zločinima.

Promocija ovog objekta u turističke i rehabilitacione svrhe, bez konteksta i pijeteta prema žrtvama, predstavlja primjer negiranja i normalizacije zločina. Mnogi gosti koji danas dolaze u „Vilinu Vlas“ nijesu svjesni da borave u prostoru u kojem su prije tri decenije počinjena masovna silovanja i ubistva.

Takvu praksu javno je osudila i regionalna REKOM mreža pomirenja, ocjenjujući da je riječ o svjesnom izboru da se o silovanjima ćuti i žrtve izbrišu iz javnog prostora. Reagovala je i Islamska zajednica u Bosni i Hercegovini, naglašavajući da mjesta stradanja ne smiju biti predstavljana kao turističke destinacije bez istine o onome što se u njima dogodilo.

Fond PIO, kao javna institucija Crne Gore, mora voditi računa o etičkim implikacijama svojih odluka i partnerstava. Stoga je nedopustivo upućivanje penzionera i penzionerki - među kojima mogu biti i osobe koje su preživjele ratne traume ili članovi porodica žrtava - u objekat koji simbolizuje sistematsko seksualno nasilje i zločine protiv čovječnosti. Takva praksa može se tumačiti i kao indirektno pristajanje na revizionizam i negaciju zločina.

Zbog toga CGO i UDIK pozivaju Fond PIO da, u skladu sa principima društvene odgovornosti i poštovanja žrtava, pokrene postupak raskida važećeg ugovora sa rehabilitacionim centrom „Vilina Vlas“, te da prilikom budućeg izbora partnera uvede jasne kriterijume koji uključuju poštovanje dostojanstva žrtava ratnih zločina i odgovoran odnos prema nasljeđu prošlosti. UDIK i CGO žale što rukovodstvo Fonda PIO to nije već učinilo, a imajući u vidu da je ovo pitanje nedavno ponovo aktuelizovano u Crnoj Gori od strane dijela medija.

Raskid ovog ugovora bio bi jasan signal da Crna Gora ne pristaje na normalizaciju mjesta zločina pod plaštom turizma i rehabilitacije, već da njene institucije doprinose izgradnji društva koje se odgovorno odnosi prema prošlosti i pokazuje solidarnost sa žrtvama.