Iako su vlasti u Vašingtonu i ranije imale tendenciju da se uključuju u poslove drugih zemalja, posebno u svom okruženju, ovaj princip u vanjskoj politici su doveli na novi nivo od kraja Drugog svjetskog rata.
Od kraja Drugog svjetskog rata 1945. godine, SAD su vodile vanjsku politiku koja se uključivala u unutrašnje poslove drugih zemalja širom svijeta, a najradikalniji primjeri uključivali su rušenje vladajućih režima.
Iako su vlasti u Vašingtonu i ranije imale tendenciju da se uključuju u poslove drugih zemalja, posebno u svom okruženju, ovaj princip u vanjskoj politici su doveli na novi nivo od kraja Drugog svjetskog rata, kada su se SAD isprofilirale kao jedna od dvije najveće svjetske sile.
Vojnu moć, potpomognutu nuklearnim arsenalom kojeg i danas nema nijedna druga zemlja na svijetu, spojili su s više različitih opravdanja kako bi rušili nepodobne lidere od Južne Amerike, pa sve do jugoistočne Azije.
Sve je počelo s Iranom
Prva značajnija intervencija desila se u Iranu 1953. godine, kada je američka obavještajna služba CIA direktno učestvovala u rušenju vlasti Mohammada Mossadegha, demokratski izabranog premijera.
CIA je 1953. godine organizovala operaciju Ajax, zajedno s britanskim MI6, te je vojnim udarom srušen Mossadegh i instaliran šah Mohammad Reza Pahlavi, koji je kasnije sam srušen 1979. godine, kada je na vlast došla aktuelna struktura.
Razlog za ovakav potez američkih i britanskih obavještajnih službi je činjenica da je Mossadegh krenuo s nacionalizacijom naftnih polja Irana, a koje su prije toga bile pod kontrolom firme BP. Pahlavi je, po dolasku na vlast, vratio dio vlasništva nad naftnim poljima britanskim i američkim firmama.
Samo godinu kasnije, CIA je organizovala akciju PBSUCCESS, kojom je srušena vlast predsjednika Guatemale Jacoba Arbenza. Umjesto njega, instalirana je vojna diktatura koju je vodio Carlos Castillo Armas.
Pod krinkom zaustavljanja širenja komunizma, demokratski izabrana vlast Gvatemale je srušena, ali se pravi razlog krio u činjenici da su Arbenz i njegov prethodnik Juan José Arévalo proveli agrarnu reformu koja je išla protiv interesa američke firme United Fruit Company.
Pored toga, ova struktura je značajno pojačala kontrole i pravila protiv eksploatacije radnika, što je također imalo utjecaj na profit ove firme. Oni su uspjeli, na kraju, izlobirati promjenu vlasti u Gvatemali.
Šest godina nakon Gvatemale, SAD su se indirektno umiješale u rušenje vlasti u Demokratskoj republici Kongo, podržavajući snage koje su se borile protiv prvog premijera ove države Patricea Lumumba.
Za razliku od prethodnih intervencija, u Kongu obavještajne službe SAD-a nisu bile direktno uključene, ali su podržale nastojanje pobunjenika, koji su još imali podršku iz Belgije, da na kraju ubiju Lumumba.
Već naredne godine, odnosno 1961., SAD su indirektno podržale rušenje režima diktatora u Dominikanskoj republici Rafaela Trujilla.
CIA se 1963. godine direktno umiješala u rušenje vlasti lidera Južnog Vijetnama, Ngo Dinh Diema, dajući novac i podršku vojnom udaru u kojem je Diem srušen, a kasnije i ubijen.
Amerikanci su se zatim vratili u Južnu Ameriku gdje su 1964. pomogli u rušenju vlasti brazilskog predsjednika Joãoa Goularta. Pod krinkom straha od širenja komunizma, Goulart je uz pomoć i podršku CIA-e srušen u vojnom udaru, a instaliran je Castelo Branco.
Uslijedila je pauza od devet godina, a onda je 1973. godine proveden vojni udar, uz podršku SAD-a, u Čileu. Srušen je Salvador Allende, a instaliran Augusto Pinochet, diktator poznat po svojim radikalnim antikomunističkim stavovima i represivnim metodama.
Tri godine kasnije, odnosno 1976. godine, SAD su ponovile metod iz Čilea u Argentini, gdje je srušena vlast Isabel Perón, a postavljena je vojna hunta koju je predvodio Jorge Rafael Videla.
Nakon perioda indirektne podrške, SAD se ponovo aktiviraju s direktnim rušenjima vlasti u svom susjedstvu. Tako su u šest godina, odnosno 1983. i 1989. godine, u dvije različite operacije srušili lidere Grenade i Paname.
U operaciji Urgent Fury, lider Grenade Maurice Bishop je srušen, dok je šest godina kasnije u operaciji Just Cause isto urađeno Manuelu Noriegi u Panami.
Poslije komunizma, opasnost je postala terorizam
Padom Sovjetskog saveza krajem 1991. godine, fokus američke vanjske politike prešao je s borbe protiv komunizma na borbu protiv terorizma, kojeg su pripisivali "radikalnom islamu".
Već 1991. godine, na meti je bio Irak, a operacija rušenja lidera ove zemlje Saddama Husseina trajala je sve do 2003. godine.
Prvi dio plana bio je postepeno rušenje njegove vlasti, a onda je 2003. godine pokrenuta i kopnena invazija Iraka. Opravdanje je bilo da Hussein ima "oružje za masovno uništenje", iako je to kasnije pokazano kao neistina.
Ono što je također zanimljivo u vezi s Irakom je da su u Vašingtonu učestvovali u postavljanju na vlast stranke koju će kasnije predvoditi Hussein. U dva navrata, 1963. i 1968. godine, SAD su pružile podršku u rušenju vlasti koje nisu uključivale stranku Ba'ath, a koja je nakon drugog vojnog udara došla na vlast i zadržala je sve do rušenja Husseina.
U isto vrijeme kao i u Iraku, Amerika je pokrenula kopnenu invaziju Afganistana. Ona je zvanično pokrenuta 2001. godine, sa službenim opravdanjem borbe protiv terorizma. Ova invazija je trajala čak 20 godina, dok se američke trupe nisu potpuno povukle 2021. godine. Na vlast su se tada vratili talibani, koji i danas vladaju Afganistanom.
Nekoliko godina kasnije, odnosno 2011. godine, dolazi do Arapskog proljeća, odnosno serije protesta u arapskim zemljama, što je dovelo do dvije veće američke intervencije.
U Libiji je srušena vlast Muammara Gaddafija, uz američku vojnu pomoć za pobunjenike. Slično se desilo i u Siriji, gdje je brutalni građanski rat završen tek padom režima Bashara al-Assada u decembru 2024. godine.
Posljednje dvije veće intervencije s ciljem promjene režima desile su se u prethodnih nekoliko mjeseci. Prvo su američke trupe izvele akciju hapšenja lidera Venecuele Nicolasa Madura u januaru ove godine, a onda su krajem februara pokrenuti napadi na Iran, u kojima je ubijen vrhovni vođa ove države ajatolah Ali Khamenei.
Iran je, podsjetimo, već bio meta američkog napada u junu 2025. godine, ali je to bila relativno ograničena operacija, kada se uporedi s ratom koji je izbio nakon napada 28. februara ove godine.
Američke intervencije su postale "normalna stvar" u svjetskoj politici
Ono što je zanimljivo za ove intervencije jeste da nije riječ isključivo o politici jedne ili druge stranke u SAD-u. Republikanci i demokrate su imale vlast skoro pa podjednako u periodu od kraja Drugog svjetskog rata i njihovi predsjednici su organizovali ili odobravali ovakve akcije širom svijeta, bez neke pretjerane razlike.
Istini za volju, nakon što su se intervencije u Iraku i Afganistanu značajno odužile i nakon što su koštale hiljade života vojnika SAD-a, javnost se okrenula protiv stranog intervencionizma, što je iskoristio aktuelni predsjednik Donald Trump.
"Bez novih ratova" (No new wars, engl.) je bila jedna od krilatica njegove kampanje, ali je Trumpu trebalo nešto više od godinu dana da potpuno odbaci to obećanje i ponovo aktivira vojsku SAD-a na Bliskom istoku i u Centralnoj Americi.
Međutim, pitanje je kako će na to reagovati glasači, kojima su iskustva iz Iraka i Afganistana i dalje poprilično svježa. Rat u Iranu podržava samo 29 posto Amerikanaca, a oni će svoje reći na izborima zakazanim za novembar ove godine.
