EU usvaja nova pravila. Bezvizni režim državama će se lakše ukidati

Evropska unija planira olakšati privremenu suspenziju bezviznog režima za zemlje izvan bloka, a nova pravila posebno se odnose na Gruziju zbog udaljavanja Tbilisija od evropskih reformi i približavanja Moskvi.

Evropska unija priprema se da odobri nova pravila koja bi olakšala privremeno suspendovanje bezviznog režima za državljane trećih zemalja, što se u velikoj mjeri smatra mjerom usmjerenom prema Gruziji, usljed sve očitijeg udaljavanja te zemlje od demokratskih standarda i njenog približavanja ruskom uticaju.

Evropski parlament očekuje se da će 7. oktobra usvojiti prijedlog zakona, dok će zemlje članice EU to učiniti 17. novembra, a nova pravila bi trebalo da stupe na snagu u decembru.

Mjere će se odnositi na svih 61 zemlju koje trenutno uživaju bezvizni režim s EU, uključujući države zapadnog Balkana, Moldaviju i Ukrajinu. Međutim, diplomate EU priznaju da su izmjene djelimično usmjerene upravo na Gruziju, koja je od 2017. godine u režimu bez viza s Unijom.

Zategnuti odnosi između Tbilisija i Brisela

Odnosi između Gruzije i EU već duže vrijeme su napeti. Tbilisi je usvojio zakon o “stranim agentima” i antigej zakon, koje je Brisel oštro kritikovao, nazivajući ih zakonima po uzoru na ruske mehanizme za gušenje slobode govora i civilnog društva.

Kriza se produbila nakon parlamentarnih izbora u oktobru 2024. godine, kada je vladajuća stranka Georgian Dream zadržala vlast u okolnostima koje su mnogi, uključujući institucije EU, ocijenili kao sporne. Nakon toga, vlasti su odlučile obustaviti pregovore o pristupanju EU i usvojile politiku koju Brisel tumači kao prorusku.

Masovni protesti koji su uslijedili nasilno su ugušeni, a lokalni izbori održani tokom proteklog vikenda dodatno su ojačali poziciju vladajuće partije i ponovo izazvali sukobe s policijom, koja je koristila vodene topove protiv demonstranata.

EU je nakon oktobarskih izbora obustavila političke kontakte na visokom nivou s Gruzijom i olakšala uvođenje nacionalnih viznih ograničenja za visoke zvaničnike te zemlje.

Iako su pojedine članice tražile uvođenje sankcija protiv gruzijskih političara, prijedlog nije prošao zbog vetâ Mađarske i Slovačke, pa je Brisel odlučio razmotriti suspenziju bezviznog režima, što ne zahtijeva jednoglasnost država članica.

Novi mehanizmi i razlozi za suspenziju

Evropska komisija je u julu uputila upozoravajuće pismo gruzijskoj vladi, tražeći pojašnjenja o više pitanja, ali je, prema tvrdnjama evropskih zvaničnika, bila nezadovoljna odgovorom Tbilisija.

Tokom prve polovine 2025. godine, Evropski parlament i zemlje članice pregovarale su o novim pravilima koja će omogućiti lakše aktiviranje mehanizma za privremenu obustavu bezviznog režima – što bi se moglo primijeniti i na Gruziju do kraja godine.

Pored uobičajenih razloga, poput velikog broja državljana koji prekoračuju boravak ili traže azil u EU, nova pravila uvode i dodatne kriterije, među kojima su:

* neusklađenost vizne politike zemlje s politikom EU, primjerice ako država koja ima bezvizni režim s Unijom omogući slobodan ulazak ruskim državljanima;

* postojanje programa “zlatnih pasoša”, odnosno prodaje državljanstva investitorima;

* “hibridne prijetnje”, kao što je instrumentalizacija migranata u političke svrhe;

* pogoršanje odnosa s EU, posebno u pogledu ljudskih prava i osnovnih sloboda, što je ključni razlog zbog kojeg se Gruzija našla u fokusu.

Ograničenja koja ne pogađaju obične građane

Nova pravila predviđaju da privremena suspenzija bezviznog režima traje 12 mjeseci, s mogućnošću produženja na još 24 mjeseca, dakle ukupno do tri godine. Za razliku od dosadašnjih propisa, moguće je ograničiti mjere samo na političke i državne zvaničnike, čime bi obični građani bili pošteđeni posljedica.

Evropski zvaničnici ističu da bi takav pristup omogućio Briselu da kazni vlade, a ne stanovništvo. Građani bi bili pogođeni tek ako bi njihova zemlja ostala na listi suspendovanih i nakon isteka trogodišnjeg roka.

Privremenu suspenziju može odobriti sama Evropska komisija, bez glasanja u Evropskom parlamentu ili među državama članicama, iako se u praksi o odluci konsultuju nacionalne vlade. Za potpuno ukidanje bezviznog režima potrebna je kvalifikovana većina – 55 posto država članica koje predstavljaju 65 posto ukupnog stanovništva EU.

Prema informacijama Radija Slobodna Evropa, čak 19 članica EU razmatra mogućnost podrške privremenoj suspenziji bezviznog režima za Gruziju.