Slovenija pred izborima: Sukob Goloba i Janše u sjeni evropskih previranja

Parlamentarni izbori 22. marta mogli bi nagovijestiti političke promjene u srednjoj Evropi, dok se pažnja kontinenta usmjerava i na predstojeće izbore u Mađarskoj.

Iako 2026. godina prolazi bez nacionalnih izbora u najvećim evropskim državama, politička scena kontinenta daleko je od mirne. Fokus se sve više prebacuje na srednju Evropu, gdje bi izbori u Sloveniji, zakazani za 22. mart, mogli poslužiti kao svojevrsni indikator za nadolazeće glasanje u Mađarskoj 12. aprila.

U Sloveniji, zemlji sa oko dva miliona stanovnika, vodi se tijesna politička borba između aktuelnog premijera Roberta Goloba i njegove liberalno-centrističke stranke Pokret sloboda (GS), te dugogodišnjeg političkog aktera Janeza Janše i njegove Slovenske demokratske stranke (SDS). Janša, koji već decenijama dominira političkom scenom i bio je ključna figura u osamostaljenju zemlje tokom raspada Jugoslavije, sada pokušava osvojiti četvrti mandat na čelu vlade.

Njegova politička karijera obilježena je čestim ideološkim zaokretima, a danas ga analitičari svrstavaju među predstavnike desnog populizma u Evropi, uz otvorene simpatije prema američkom predsjedniku Donaldu Trumpu. Tokom ranijih mandata, Janša je bio poznat po sukobima s medijima i snažnoj prisutnosti na društvenim mrežama.

U slučaju povratka na vlast, očekuje se da bi Janša pokušao formirati savez unutar Evropske unije s liderima poput Viktora Orbana, Roberta Fica i Andreja Babiša, fokusiran na protivljenje politikama Brisela u oblastima migracija, zelene tranzicije i jačanja evropskih institucija.

Za razliku od nekih od tih lidera, Janša zauzima znatno tvrđi stav prema Rusiji. Bio je među prvim evropskim političarima koji su posjetili Kijev nakon početka ruske invazije na Ukrajinu 2022. godine, te ostaje snažan zagovornik podrške Ukrajini.

S druge strane, Golobova vlada suočava se s padom popularnosti nakon četiri godine mandata. Iako slovenska ekonomija ostaje relativno stabilna, ključna pitanja poput rasta plata, dostupnosti stanovanja, inflacije, te problema u zdravstvenom sistemu – uključujući duge liste čekanja i nedostatak medicinskog kadra – dominiraju javnim debatama. Poseban problem predstavlja odlazak zdravstvenih radnika u susjednu Austriju.

Analitičari ističu i slabiju komunikacijsku strategiju Golobove stranke u digitalnom prostoru, gdje SDS ima znatnu prednost. Također, razočaranje dijela birača proizlazi iz činjenice da je Golob nakon izbora 2022. godine formirao vlast s lijevim partnerima, što je dovelo do percepcije naglog političkog zaokreta ulijevo.

Ishod izbora neće zavisiti isključivo od dvije vodeće stranke, koje se prema anketama kreću između 20 i 30 posto podrške, već i od manjih političkih aktera koji bi mogli imati ključnu ulogu u formiranju vlasti. Među njima su koalicioni partneri iz aktuelne vlade, Piratska stranka, savez manjih stranaka desnog centra, kao i antisistemske opcije poput stranke Resnica.

Posebnu pažnju privlači i nova politička opcija Demokrati, koju predvodi bivši ministar vanjskih poslova Anže Logar, a koja bi mogla odigrati presudnu ulogu u postizbornim pregovorima.

U međuvremenu, lideri Evropske unije pripremaju se za samit u Briselu 19. i 20. marta, gdje će ključne teme biti podrška Ukrajini i odgovor na globalne izazove. Međutim, očekivanja su ograničena, s obzirom na blokade unutar Unije, prije svega zbog protivljenja Mađarske, uz podršku Slovačke.

Planirani paket finansijske pomoći Ukrajini u iznosu od 90 milijardi eura, kao i novi krug sankcija Rusiji, suočeni su s ozbiljnim preprekama. Mađarska odbija dati saglasnost nakon oštećenja naftovoda Družba u Ukrajini krajem januara, što je dodatno zaoštrilo odnose između Budimpešte i Kijeva.

Evropska komisija pokušava posredovati slanjem misije za utvrđivanje činjenica, ali za sada nema saglasnosti ukrajinske strane. Iako nacrt zaključaka samita ostavlja prostor za optimizam, diplomate upozoravaju da bi konačni dogovor mogao izostati ili biti znatno oslabljen.