Izbori u Sloveniji: Hoće li pobijediti saveznik Milorada Dodika?

Glasanje 22. marta održava se u trenutku snažne političke polarizacije i rasprava o stabilnosti institucija, demokratskim vrijednostima i geopolitičkoj orijentaciji države.

Deseti parlamentarni izbori od sticanja nezavisnosti Slovenije bit će održani 22. marta 2026. godine prema proporcionalnom izbornom sistemu. Država je podijeljena na osam izbornih jedinica, a svaka obuhvata jedanaest izbornih okruga. Ukupan broj birača s pravom glasa iznosi 1.698.352. U svakoj izbornoj jedinici raspodjeljuje se po jedanaest poslaničkih mandata, dok Državni zbor ukupno ima 90 zastupnika.

Posebnost slovenačkog izbornog sistema ogleda se u ustavom zagarantiranoj zastupljenosti nacionalnih zajednica. Predstavnici italijanske i mađarske nacionalne zajednice biraju po jednog zastupnika po većinskom principu. Pripadnici tih zajednica imaju pravo na dva glasa – jedan za opće izborne liste, a drugi za listu svoje nacionalne zajednice. Na taj način osigurava se njihova institucionalna zastupljenost. Opći izborni prag za ulazak u parlament iznosi četiri posto važećih glasova, ali se ne primjenjuje na izbor predstavnika italijanske i mađarske zajednice.

Na parlamentarnim izborima učestvuje veći broj stranaka, koalicija i političkih lista. Među njima su Pokret Sloboda, Slovenačka demokratska stranka, Ljevica i Vesna, Demokrati Anžea Logara, Nova Slovenija, Slovenačka narodna stranka, Fokus Marka Lotriča, Socijaldemokrati, Prerod Vladimira Prebiliča, Stranka povjerenja Karla Erjavca, Zeleni Slovenije i Stranka SG Generacije, koalicija Alternativa za Sloveniju, Slovenačka nacionalna stranka, Mi, socijalisti!, Piratska stranka Slovenije, Građanski pokret Resni.ca i Glas penzionera Pavla Rupara.

Predstojeći izbori održavaju se u trenutku kada slovenačko društvo vodi intenzivnu raspravu o političkom i civilizacijskom smjeru države. Dio analitičara ocjenjuje da će odluka birača odrediti hoće li Slovenija nastaviti put institucionalne konsolidacije, društvene kohezije i evropskih integracija ili će politička scena nastaviti produbljivati konfrontacije i ideološke podjele.

Prvi predsjednik Slovenije Milan Kučan upozorio je da izbori predstavljaju izbor između „politike koja gradi i politike koja ruši“. Prema njegovim riječima, riječ je o dilemi između dugoročnog jačanja institucija i političkog modela koji se oslanja na sukob i delegitimizaciju političkih protivnika.

Analitičari ističu da Slovenija ulazi u izborni ciklus u periodu značajnih globalnih promjena. Energetska tranzicija, klimatski izazovi, rat u Ukrajini i sigurnosne napetosti na Bliskom istoku dodatno oblikuju političke debate u zemlji. Buduća vlada suočit će se s nizom strateških pitanja, uključujući zelenu transformaciju ekonomije, jačanje institucionalne otpornosti i očuvanje socijalne države u uslovima ograničenih javnih finansija.

U političkom smislu, slovenačka scena je podijeljena između dva relativno stabilna bloka. Na jednoj strani nalazi se lijevi centar predvođen Pokretom Sloboda premijera Roberta Goloba, koji zagovara nastavak liberalne i evropski orijentirane politike. Na drugoj strani je desni centar predvođen Slovenačkom demokratskom strankom Janeza Janše.

Janša je dugogodišnja i jedna od najuticajnijih figura slovenačke politike, ali i političar čije veze u regionu izazivaju brojne polemike. Poznat je po bliskim političkim odnosima s predsjednikom Rs Miloradom Dodikom, s kojim je u više navrata javno iskazivao političku podršku i održavao redovne kontakte. Njihovi susreti i politička komunikacija često su izazivali reakcije dijela slovenačke i regionalne javnosti, posebno zbog Dodikovih stavova o budućnosti Bosne i Hercegovine.

Slovenija je Dodiku uvela sankcije 11. septembra 2025. godine, odlukom Vlade Slovenije kojom mu je zabranjen ulazak u tu zemlju.

Premijer Golob saopćio je da je ta mjera bila neophodna i iz sigurnosnih razloga.

Ako Janša bude imao čvrstu kontrolu vlasti, sasvim je moguće ukidanje tih mjera.

Analitičari ocjenjuju da će upravo odnos između ova dva politička bloka biti presudan za formiranje buduće vlade. Iako na izborima učestvuje veći broj stranaka, politička borba se u velikoj mjeri svodi na takmičenje između dva suprotstavljena politička koncepta – liberalnog i konzervativnog.

U javnosti se istovremeno vodi rasprava i o samom izbornom sistemu. Dio političkih analitičara smatra da je postojeći proporcionalni model zastario i da često dovodi do fragmentacije parlamenta i dugotrajnih koalicijskih pregovora. Kao jedna od mogućih reformi pominje se i uvođenje kancelarskog sistema po uzoru na Austriju, koji bi mogao omogućiti stabilnije formiranje vlade i efikasnije donošenje političkih odluka.

Predstojeći izbori zato se u političkim analizama često opisuju kao svojevrsni referendum o institucionalnoj stabilnosti i pravcu razvoja države, jer će njihov rezultat odrediti političku dinamiku u Sloveniji u narednim godinama.