Izbori u Češkoj: Hoće li Orban i Fico (i Putin!) dobiti pojačanje

Kada građani Češke u petak i subotu, 3. i 4. oktobra, izađu na parlamentarne izbore, mnogi strahuju da bi zemlja mogla napustiti svoj dosadašnji proevropski kurs. To bi značilo i gubitak jednog od najvjernijih saveznika Ukrajine dok rat ulazi u četvrtu godinu.

Prema većini istraživanja, populistički pokret ANO milijardera Andreja Babiša vodi s oko 30 posto podrške. Takav rezultat značio bi da Babiš mora formirati koaliciju s manjim, uglavnom radikalnim strankama, čime bi Češka mogla postati bliža Mađarskoj Viktora Orbana i Slovačkoj Roberta Fica. Time bi se otvorio prostor za zaustavljanje vojne pomoći Kijevu i smanjeni entuzijazam prema članstvu u zapadnim institucijama.

Iako se očekuje da Prag ne zauzme otvoreno proruske stavove, naglasak bi mogao biti na hitnom prekidu rata i postizanju mira — najvjerovatnije po uslovima koje bi diktirao Kremlj. Istovremeno, predviđa se i blaži ton u odnosu na Kinu.

Analize i upozorenja

Politički analitičar Michael Ashcroft u svojoj procjeni navodi da bi Češka mogla postati dio “zabrinjavajućeg trenda u centralnoj i istočnoj Evropi”, u kojem već sada učestvuju vlade Mađarske i Slovačke, te novi poljski predsjednik, manje spremni da brane ukrajinski suverenitet.

“Posljedice bi mogle uključiti izolaciju Ukrajine od zapadnoevropskih partnera, poremećaje u isporuci vojne pomoći i dodatne podjele unutar saveza”, istakao je Ashcroft.

Primjer Moldavije, gdje je ruska dezinformacijska kampanja pokušala da utiče na birače protiv proevropskih stranaka, prema analitičarima je znak da i Češka nije imuna na iste pritiske.

Ruski trag na TikToku

Istraživačka grupa Center For Research Into Online Risks otkrila je krajem septembra skoro 300 anonimnih TikTok naloga koji šire proruske narative i podržavaju radikalne stranke u završnici izborne kampanje.

U saopštenju je navedeno da se radi o nalozima s milionskom publikom, čiji sadržaji “sistematski šire propagandu i podršku antisistemskim strankama manipulacijom angažmana”. Procjenjuje se da je njihov ukupni domet između 5 i 9 miliona pregleda sedmično, što je više nego što ostvaruju zvanični nalozi lidera najvećih čeških stranaka.

Politička matematika poslije izbora

Prema anketama, savez stranaka Spolu (Zajedno), koji okuplja Građanske demokrate premijera Petra Fiale, ima podršku oko 20 posto birača. Ostali članovi aktuelne prozapadne koalicije – Stan (Gradonačelnici i nezavisni) i Pirati – očekuju se na 10 do 12 posto. Ove stranke javno tvrde da neće ulaziti u koaliciju s ANO-om, ali analitičari podsjećaju da se stavovi nakon izbora često mijenjaju.

Radikalnije opcije koje Babišu stoje na raspolaganju uključuju desničarski SPD s više od 10 posto podrške, te manje partije kao što su AUTO (Motoristi za sebe) i ljevičarski Stacilo (Dosta), obje s izgledima da pređu izborni prag od pet posto.

U slučaju njihovog uključivanja u vlast, Češka bi mogla znatno približiti svoju politiku Orbanovoj i Ficovoj, posebno kada je riječ o odnosu prema Ukrajini, sankcijama Rusiji i energetskim pitanjima.

Uloga predsjednika

Predsjednik Petr Pavel, bivši visoki NATO general i otvoreni zagovornik prozapadne orijentacije, imat će značajnu ulogu u formiranju vlade. On je već poručio da neće dozvoliti ozbiljan odmak od kursa koji vezuje Češku za Evropsku uniju i NATO.

Babiš između populizma i interesa

Andrej Babiš, jedan od najbogatijih ljudi u zemlji i vlasnik značajnih udjela u poljoprivredi i medijima, već je bio premijer od 2017. do 2021. godine. Njegovu političku karijeru pratile su optužbe za sukob interesa i zloupotrebu evropskih subvencija.

Iako posljednjih godina gradi populistički profil i sarađuje s političkim snagama poput Orbana, Marine Le Pen i španskog Voxa, analitičari podsjećaju da njegovi poslovni interesi uveliko zavise od sredstava iz EU fondova, što bi moglo ostaviti Češku čvrsto usidrenu na Zapadu.